విరహపు మేన మల్లెలు పూచే...

పురుషోత్తముని కలయికకై ఉవ్విళ్ళూరుతోంది పదహారేళ్ళ పడతి శ్రీదేవి. ఆ స్థితిని గమనించిన చెలికత్తెలు ఆమె మదిభావాలను (విరహ వేదనను) పలురకాల పువ్వులతో పోలుస్తున్నారు. కవులు మగువల్ని పువ్వులతోపోల్చడం సహజం;  అన్నమయ్య చూపే వైవిధ్యం ఎంత కొత్త పుంతలు తొక్కుతుందో చూడండి! మరులుగొన్న శ్రీదేవి మదిలోనూ తనువులోనూ జరిగే మార్పులను అందమైన పువ్వులతో ఉదాహరించారు.

అందం మగువ సహజ లక్షణం. అటువంటిది ఆమె ప్రేమలో పడినప్పుడు ఆ అందం పలురెట్లవుతుంది. గుండెలు నిండిన వలపుతో ప్రియునికై తపించే ఆ పడతి "పూవక పూచిన పూవై" ఎలా వికసించిపోతుందో చెలికత్తెల మాటల్లో వినండి.

======================== 
AUDIO
(నేదునూరి కృష్ణమూర్తి గారి స్వరకల్పన)

========================

పొలితి జవ్వనమున బూవక పూచె
యెలమి నిందుకు మనమేమి సేసేదే

సతి చింతాలతలలో సంపెగపూవులు పూచె
మతివిరహపు మేన మల్లెలు పూచె
అతనునితలపోత నడవిజాజులు పూచె
హితవు తెలియ దిక నేమి సేసేదే

తొయ్యలిచెమటనీట దొంతిదామెరలు పూచె
కొయ్యచూపు గోపముల గుంకుమ పూచె
కయ్యపు వలపుల జీకటిమాకులు పూచె
నియ్యెడ జెలియభావ మేమి సేసేదే

మగువరతులలోన మంకెన పువ్వులు పూచె
మోగి గొనగోళ్ళనే మొగలి పూచె
పొగరు శ్రీవేంకటేశుపొందుల గప్రము పూచె
ఇగురు బోండ్ల మిక నేమి సేసేదే

కొన్ని ముఖ్యమైన పదాలకు అర్థాలు /  Meaning (సందర్భోచితమైన అర్థాలు):
పొలితి = పడతి, మగువ, ఇంతి
జవ్వనము = పదహారేళ్ళ ప్రాయం
బూవక = పూవక
ఎలమి = వికాసము, సంతోషము

చింతాలతలు = చింత+లతలు = అల్లుకుంటున్న ఆలోచనలు
సంపెగ = సంపంగి పువ్వు
తలపోత = వెన్నాడే తలపు, విచారము

తొయ్యలి = మగువ, పడతి
దొంతితామెర = పలురేకులున్న కలువపూవు
కొయ్యచూపు = ప్రేమలేని చూపు
గోపముల => కోపముల
గుంకుమ => కుంకుమ =  కుంకుమపువ్వు [safron]
కయ్యపు = జగడము, గొడవ
జీకటిమాకులు  => చీకటిమాకులు = కదంబం; అంటే కడిమి చెట్టు (కృష్ణుడికి ప్రీతిపాత్రమైనది)
ఇయ్యెడ = ఇక్కడ
జెలియ => చెలియ

మగువ = పడతి, ఆడది, స్త్రీ
మంకెన = ఎర్రటి రంగు పువ్వు [Pentapetes phoenicea]
మొగి = వరుస
మొగలి = Pandanus odoratissimus
గప్రము = కర్పూరము
ఇగురు =  చిగురు
బోండ్లము = అమ్మాయిలు 

తాత్పర్యం / Meaning :
మొగ్గదశనుండి పూవుగా ఇప్పుడే వికసించినట్లు బాల్య ప్రాయంనుండి యౌవనంలోకి అడుగిడిన పదహారేళ్ళ ఈ పడతి ఆనందించేందుకు మనము చేయగలిగినదేముందే? అని ఒకరినొకరు ప్రశ్నించుకుంటున్నారు.

పురుషోత్తముని సతీమణియైన ఈమె మదిలో ఆయన గూర్చి అల్లుకుపోతున్న ఆలోచనలు (చింతాలతలు కదా!) సంపంగిపువ్వుల్లా పూచాయట. ఇక్కడ సంపంగి పూవులనెందుకు ఉపమానంగా వాడారో గమనించాలి. సంపంగి మొగ్గలు విచ్చుకుని పరిమళాన్ని వెదజల్లేది సాయంత్రం సమయాల్లోనే. నిత్యం అతని తలపుల్లోనే తేలియాడుతూ ఉన్నా మలిసంజవేళే కదా ఉద్రేకమైన వలపు భావనలు కలిగేది? అందుకే సంపంగి పూవుల్లా పూచాయట ఆమె మదిలోని తలపులు. ఇంకాస్త సమయం గడిచింది. ఆమె విరహం మల్లెపూవులా పూచిందట. మల్లెలెందుకంటారా? మల్లెల సువాసన మత్తెక్కిస్తుంది; పడతి విరహస్థితి కూడా అదే కదా? మరింత సమయం గడిచింది. ఆ సరసుడు సరసన లేడు; అతని తలచుకుంటూ ఇంకా రాలేదేమని విచారపడుతూ నిట్టూరుస్తుంది. ఆ నిట్టూర్పుల తీవ్రత మామూలు జాజుల్లా కాకుండా అడవిజాజులంత హెచ్చుగా ఉందట. "ఈమెకొచ్చిన ఈ కష్టాలు సుఖాలవ్వడానికి మనమేమి చెయ్యగలమే?" అని చెలికత్తెల భావన.

రెండో ఝామైంది; స్వామి రాలేదు. విరహం ఝాము ఝాముకీ హెచ్చింది. తాపాన మరిగిన ఆమె మేను ముచ్చెమటల ఏరయ్యింది. సొగసులు నీట మెరిసే తామరల్లా పూచాయి. దొంతితామరలట! అప్పుడొచ్చాడా కమలనాథుడు. ఏ తొలిఝామో నాయకుడింటికి వచ్చుంటే పాదప్రక్షాళనకు నీళ్ళిచ్చి, చిరునవ్వుల పూవులు గుప్పించి ఆహ్వానించుండేది. ఇలా రెండోఝాము సమయానికొస్తే ఏం చేస్తుంది నాయిక? అదే.. అదే.. నిప్పులుకక్కేంతలా కోపంగా కోయ్యచూపులు చూసిందట. అప్పుడు ఆమె ముఖమూ, కళ్ళూ కుంకుమపువ్వులు పూచినట్టు ఎరుపెక్కాయట. కోపం ఎదిగితే ఏమవుతుంది? గొడవవుతుంది. సిరి హరితో కయ్యానికి దిగి అలిగింది! ఆమె నవ్వులు లేని ఆ రేయి మరింత నల్లబడిందట. కడిమి పూచినంత మనోహరంగా ఆమె అలకలు పూచాయి. చీకటిమాకులు పూచాయని, ప్రేమ నిండిన అలక కూడా చక్కనిదేనని చెప్తున్నారు. అందగత్తె ఏ కళనున్నా అందమే కదా! "స్వామి ఇంటికొచ్చేంతవరకేమో రాలేదే అని బెంగపెట్టుకుంది వచ్చాకేమో దెబ్బలాడుతుంది. ఈ సత్యభామ ప్రవర్తన మనకర్థం కాదే!" అని నొచ్చుకుంటున్నారు చెలికత్తెలు.

తలపోతా, నిట్టూర్పూ, విరహం, కోపం, కయ్యం, అలక - ఇదీ వరుస.  అలక తరువాత ప్రణయం బహు తీయనిది. చురకలూ చెణుకులతో మొదలై గారాలతో సరాగాలలోకి దారితీస్తుంది. గమ్యం వారి కలయిక - వలపుల శిఖరాలు చేరిన ఆ సొగసరి ఎర్రని కోమలమైన మంకెనలా వికసించింది. రతికేళి వేళ స్వామి మునిగోళ్ళు ఆమె కోమల దేహం పై ఏర్పరచిన జాబిలిబుడుగులు మొగలి రేకుల్లా పరిమళించాయి. శ్రీవేంకటేశుని మనసు దోచిన దొరసానినని గర్వించే ఆ పడతి పొగరంతా పరవశించి పవళించిన ఈ వేళ కర్పూరంలా పూచి గాలిలో కరిగిపోయింది అని చెలికత్తెలు "కన్నెపిల్లలం మనకేం తెలుసే వారి వలపులు!" అంటూ ముసిముసిగా నవ్వుకుంటున్నారు.

=======================================

[ Lyrics in RTS format ]

politi javvanamuna bUvaka pUche
yelami niMduku manamEmi sEsEdE

sati chiMtAlatalalO saMpegapUvulu pUche
mativirahapu mEna mallelu pUche
atanunitalapOta naDavijAjulu pUche
hitavu teliya dika nEmi sEsEdE

toyyalichemaTaneeTa doMtidAmeralu pUche
koyyachUpu gOpamula guMkuma pUche
kayyapu valapula jeekaTimAkulu pUche
niyyeDa jeliyabhAva mEmi sEsEdE

maguvaratulalOna maMkena puvvulu pUche
mOgi gonagOLLanE mogali pUche
pogaru SreevEMkaTESupoMdula gapramu pUche
iguru bOMDla mika nEmi sEsEdE

=======================================

నన్నిటు చూడగ నవ్వితివి...

ఏ బంధంలోనైనా పంతాలూ, సాధింపులూ సహజం. అభిమానం, ప్రేమ ఉన్నచోటేగా కోపాలూ, తాపాలూ ఉంటాయ్? ప్రేమించేవారి మీదేగా కోపంచూపగలం? ఊరికే దారినపొయ్యేవాణ్ణి పిలిచి "ఒరేయ్ బడుద్ధాయ్, నీ మీద నాకు కోపమొచ్చింది! నీతో మాట్లాడను" అన్నామనుకోండి, మనల్ని ఎగా దిగా చూసి "అలాగే నాయనా, నువ్వు నాతో మాట్లాడకపోవడమే మంచిది. అది నా పూర్వజన్మ సుకృతం" అంటాడు.

ఆలు-మగలు బంధంలో ఎంతకెంత ప్రేముంటుందో అంతకంత పంతాలుంటాయ్. వీరి ఈగోల(ego) గోలలో కొన్నిసార్లు న్యాయం ఉండచ్చు, కొన్ని సార్లు అసలు లేకపోవచ్చు. ఇక్కడ అమ్మవారికీ-అయ్యవారికీ ఇదే ప్రాబ్లం.

చోటు : తిరుమల

సమయం : సుమంగళి స్త్రీ నుదుటి తిలకంలా తూర్పుకొండలపైన భానుడు మెఱస్తున్నాడు

చిరునవ్వుతోకాకుండ, ఎందుకో ఈ రోజు చిరాకుతో మొదలైంది, అమ్మవారికి! ఎవరిమీద చూపగలదు చిరాకునీ, కోపాన్నీ? ఉన్నది ఆయనేగా? ఆమె చిరాగ్గా ఉందని తెలియక మామూలుగా "నాస్తా తయారైందా? ఇంద్రలోకంలో జరిగే దేవతల సమావేశానికి వెళ్ళాలి. సమయమైంది" అన్నారు అయ్యవారు. ఆనకట్టేసిపెట్టిన అమ్మవారి కోపానికి ఈ ప్రశ్న గండి వేసింది. అమ్మవారు అక్షింతలు చల్లడం మొదలుపెట్టారు. 'ఓకరు కోపంగా ఉన్నప్పుడు మఱొకరు మౌనంగా ఉండాలి' అన్న వారి ఒడంబడిక ఆ కోపక్షణాలలో గుర్తు రాలేదు. ఏ కారణం లేకుండ నా మీద అరవడమేంటి యని అయ్యవారు కోపపడ్డారు. అల్పాహారము తినకుండా వెళ్ళిపోయారు. ఎంత కోపమున్నా ఆహారం మీద చూపకూడదన్న మఱో ఒడంబడికనూ మరిచాడని ఇంకా కోపమొచ్చింది అమ్మవారికి.

"మీరలిగెళ్ళిపోతే నాకు ముద్ద దిగదనుకున్నారేమో" అని కంచం ముందర పెట్టుకున్నారు. ఆయనమీద కోపంలో తిందాం అనుకున్నారుగానీ నిజానికి ఆయన తినకుండా వెళ్ళిపోయారన్న బాధ ఆమెను తిననివ్వలేదు. కాసేపటికి, తానెందుకు అలా ప్రవర్తించిందో అని నొచ్చుకుని పశ్చాత్తాపపడ్డారు. మధ్యాహ్నం భోజనానికి వచ్చినపుడు తనదే తప్పంతా అని ఒప్పుకుని ఆయన చేత క్షమాపణ చెప్పించుకుందామని నిర్ణయించుకున్నారు. [పెళ్ళికాని వారంతా, ఇదెక్కటి విడ్డూరం అనుకుంటారేమో - పెళ్ళైతే తెలుసుతుంది! ఇద్దఱిలో తప్పెవరు చేసినా క్షమాపణ మాత్రం మొగుడే చెప్పాలి. అదే ఇక్కడ (అ)ధర్మం!]

ఇంద్రలోకం చేరుకున్న అయ్యవారి మనసంతా కలతలమేఘాలు ఆక్రమించుకున్నాయ్. సమావేశంలో ముఖ్య అతిథి ఈయనే. మనసొకచోట, మనిషొకచోట అనే రీతిలో సమావేశంలో పాల్గొన్నారు. భోజనవిరామం. పరవమశివుడు, "బావా, నాతోబాటు ఇంటికి రావచ్చుగా?" అంటే. భవుడు పిలిచి వెళ్ళకుంటే బాగుండదేమోనని ఆయనతోబాటు మాట్లాడుతూ నడిచారు. ఉదయం ఇంట్లో జరిగినదంతా మనసులో మెదిలింది. ఇప్పుడేం చేస్తుంటుందో అని ఊహించుకున్నారు. తను ఆహారమేమీ తినలేదుకాబట్టి తన ఇల్లాలుకూడా ఏమి తినదు అనుకున్నారు. అయినా ఇప్పటికిప్పుడు వెళ్ళి తిరిగిరావడం సాధ్యమా? అని ఆలోచిస్తుండగానే కైలాసము చేరుకున్నారు ఇద్దఱూ.


పార్వతిదేవికి ఆనందమేసింది అన్నగారి రాక. శివుడు 'నేనెంత మంచి పని చేశానో చూడు' అనే రీతిలో కోంచం గర్వంగా ఫీల్ అయ్యాడు. కుశలప్రశ్నలు అడిగింది, పార్వతి. కాసేపటికి, భోజనం వడ్డిస్తాననగా


"నాకొద్దమ్మా, మీ వారికి వడ్డించు. ఇవాళ మీ వదినేదో నోమునోచుకుంటుంది! అందుకని రోజంతా ఉపవాసముంటుంది. తను ఉపవాసమున్న రోజుల్లో నేనూ ఉపవాసముంటాను. ఏమనుకోవద్దు. ఇంతదూరమొచ్చాను, ఒక్కసారి నిన్ను చూసివెళ్దామని ఇటువచ్చాను. మఱోరోజు ఇద్దఱం కలిసి వస్తాం భోజనానికి" అని అబద్ధమాడారు.


టక్కున పార్వతి శివునివంక చూసింది, ఈ సంభాషణ వింటున్నాడో లేదో అని. నిజానికి శివుడు వీరి సంభాషణను పూర్తిగా వినలేదు. పార్వతి చూపుల్లో ఏదో ఒక ఆజ్ఞ ఉందని మాత్రం గ్రహించాడు.  ఎందుకైనా మంచిదిలే అని 'నువ్వేమంటే అదే' అనే భావంతో తలూపాడు.


"ఎప్పుడో ఒక్కసారి ఇటు దయచేస్తావు. అలా వచ్చినప్పుడే ఉపవాసం పెట్టుకోవాలా" అని నొచ్చుకుంది, పార్వతి. శివుడి భోజనం పూర్తయ్యాక మళ్ళి ఇంద్రలోకం చేరుకున్నారు.

ఇంక ఇక్కడ, తిరుమలగిరిపైన అమ్మవారేమో మధ్యాహ్నం వస్తాడు అయ్యవార అని వేచిచూస్తున్నారు.  మధ్యాహ్నంకూడా దాటిపోయింది. ఆయనేమోరాలేదు. రాకపోయినా గరుత్మంతుడిచేత వర్తమానమైనా పంపించలేదు రావడంలేదని. మఱింత బాధేసింది అమ్మవారికి. ఇక ఆయనొచ్చేది సాయంకాలమే అని అర్థమైంది. రాత్రి భోజనం తయారుచేసి ఆయనకోసం గుమ్మంపట్టుకు నిల్చున్నారు.

ఆహారంలేక అలసివచ్చిన అయ్యవారికి, నీరుకారే కళ్ళతో గుమ్మంపట్టుకుని నిలుచున్న ఆమెను చూడగానే బాధేసింది! ఆయ్యవారు పలకరించారు. అమ్మవారు విసురుగా "నాతో ఎవరూ మాట్లాడనక్కర్లేదు" అన్నారు. 'అన్నెంపున్నెం ఎఱుగని నన్ను తిట్టావు? అయినా నేనే దిగివచ్చి పలకరించాను. నువ్వు బెట్టుచేస్తావా' అని ఆయనా, 'మధ్యాహ్నం రావడంలేదన్న ముక్క గరుత్మంతుడితోనైనా వర్తమానం పంపుండచ్చుగా?' అని ఆమే, కొపాన్ని అలానే కొనసాగించారు. మౌనంగా ఆహారం ఆరగించారు.

ఆలుమగలు మధ్య ఎటువంటి గొడవైనా సరే రాత్రి నిద్రపోయేసమయానికి ఎవరో ఒకరు తగ్గి సంధి చేసుకుని సమాధానమైపోవాలి. ఒకేపానుపుపైన వైరముతో ఉన్న ఇద్దఱిని  నిద్రదేవి ఎలా అక్కునచేర్చుకోగలదు? 

అమ్మవారే దిగొచ్చారు. ఆయన దగ్గరకెళ్ళి,

"ఉదయం అలా మీమీద అలా విరుచుకుపడ్డాను; తప్పెల్లా నాదే! అయితే మీరేం చేశారు? 'ఒకరు కోపపడినప్పుడు మఱొకఱు శాంతంగా ఉండాలి' మీరు మన ఈ ఒప్పందాన్ని ఉల్లంఘించారు. దానికి దీనికి సరిపోయింది. అదేకాదు, 'ఎంత కోపమున్నా ఆహారం మీద చూపకూడదు' మీరు ఈ ఒప్పందాన్నికూడా అతిక్రమించారు. నా ఒక్క తప్పుకి, మీరు చేసిన రెండు తప్పులు చెల్లుబడి అయిపోయింది. రండి, కబుర్లు చెప్పుకుంటూ నిద్రపోదాం" అని శ్రీరాగం లో ఆలకిస్తున్నారు అమ్మవారు. అంత తీయగా బ్రతిమాలుతుంటే అయ్యగారు కరిగిపోరాయేంటి? 

(కీర్తన/తాత్పర్యం చదివాక 'అమ్మవారేంటీ, పతిని ఏకవచనంలో సంబోధిస్తున్నారు? ఇది మన సాంప్రదాయానికి విరుద్ధము కదా?' అని అడుగుతారేమో. నిజానికి పతిని మీరు, గారు, ఆయన అని సంబోధించడం మనం ఈ మధ్యకాలంలో తీసుకొచ్చుకున్న మిథ్య ఏమో అని నా ఉద్దేశము. మన ప్రాచీన సాహిత్యాలు తిరగేస్తే, పతిని ఏకవచనంలో సంబోధించేటట్టు సూచించే ఘట్టాలు కోకొల్లలు. అలా సంబోధించడంలో అనంతమైన వాత్సల్యభావామే ఉంటుందికానీ, అవమానమేమీ కాదని గుర్తించాలి.)

===============================================

రాగం : శ్రీరాగం

కౌశల్య గారి గళంలో గరిమెళ్ళ బాలకృష్ణప్రసాద్ గారు స్వరపరచిన

 AUDIO

 (సాహిత్యంలోని కొన్ని పదాలను Tune కొసం మార్చిపాడారని గమనించగలరు)

===============================================

పల్లవి 

పంతము చెల్లెను బదగదరా
యింతలోన దప్పు లెంచక పదరా
 

చరణం 1

రాని కోపమున రవ్వ సేసితి నింతే

పానుపుమీదికి బదగదరా
సోనలచెమటల సొలసితి నింతే 

తేనెమోవి దప్పి దేర్చె బదరా
 

చరణం 2

అనుమానానీకు నలిగితి నింతే 

పని గల దిక నటు పదగదరా
నను నిటు చూడగ నవ్వితి నింతే

తనిపే నీమతి తావుకు పదరా

చరణం 3
పాసిన కాకల బలికితి నింతే
బాసలు నమ్మితి బదగదరా
ఆసల శ్రీవేంకటాధిప కూడితి
వేసారపురతి వెనకకు బద

కొన్ని ముఖ్యమైన పదాలకు అర్థాలు /  Meaning (సందర్భోచితమైన అర్థాలు):

పంతము = పౌరుషము

చెల్లెను = తీరిపోయింది, సరిపోయింది

పదగదరా = వెళ్దాంరారా

తప్పులెంచకు = తప్పుపట్టకు

రాని కోపమున =  పైపైకి నటిస్తున్న కోపంతో

రవ్వ సేసితి నింతే = రట్టడి చేశాను అంతే

పానుపుమీదకి = మంచంమీదకి

పదగదరా = వెళ్దాం రారా

సోనలచెమటల = చెమటలవర్షంతో

సొలసితి నింతే = నీరసపడిపోయాను

తేనెమోవి = తేనెలూరే పెదవుల

దప్పి దేర్చు పదరా = దప్పికి తీర్చుకుందాం పదరా

అనుమానానీకు = నువ్వు కోపంగా వెళ్ళాక  ఎక్కడెలా ఉన్నావో అని ఆలోచిస్తూ

నిలిగితి నింతే = నలిగిపోయాను

పని గల దిజ నటు = నీతో పనుంది

పదగదరా = వెళ్దాం రారా

నను నిటు చూడగ = నువ్వు ఇందాక ఓరకంటితో చూసినప్పుడు

నవ్వితి నింతే = (నువ్వు రాజీపడిపోదామని) నవ్వాను

తనిపె నీమతి = నీమనసులోని కోపంచాల్లారింది

తావుకు పదరా = చోటికి(మంచం దగ్గరకి) పదరా

పాసిన కాకల = పాతబడిపోయిన కోపముతో(కోపం తగ్గిపోయిందట)

పలికితి నింతే = మాట్లాడాను అంతే

బాసలు నమ్మితి = నువ్వు ఏం చెప్తే అవే నిజమని నమ్మేశాను

పదగదరా = వెళ్దాం రారా

ఆస =  ప్రేమ

వేంకటాధిప = వెంకటాద్రిని ఏలేటీ అధిపతి

కూడితి = కూడాను

వేసారపు = విసుక్కోకుండ

రతి వెనుకకు = రతి వెనుకగు = సంగమానికి జతకాడిగా

బదరా = పదరా = వెళ్దాంరారా

తాత్పర్యం :

నేను పట్టిన పంతానికి, నువ్వు పట్టిన పంతాలు చెల్లుబాటైపోయింది. ఇంక తప్పులెంచకుండ రాజీపడిపోదాం రా, స్వామీ.


ఉదయం అదేదో చిరకుతో ఉన్నాను, ఆ కోపం అప్పుడే కాసేపటికి మాయమైపోయింది. నేనే అనవస్రంగా రట్టడి చేశాను, తప్పునాదే! ఈరోజంతా నిన్ను ఇబ్బందిపెట్టాను. ఇప్పుడు అవన్ని మరిచిపోయి కబుర్లుచెప్పుకుంటూ పడుకుందాం పద. ఉదయంనుండి నీగురించే ఆలోచిస్తున్నాను. మనసంతా అలజళ్ళై, ఒళ్ళంతా చెమటలుపట్టేశాయి. నీరసపడిపోయున్నాను. గుక్కెడు మంచినీరైనా తాగలేదు. గొంతెండిపోయింది. నీ పరిస్థితికూడా అదే అని నాకు తెలుసు. తేనెలూరే పెదవులతో దాహాలు తీర్చుకుందాం పద.


నువ్వుతినకుండా కోపగించుకుని వెళ్ళిపోయావు. ఎక్కడికెళ్ళావో, ఎలా ఉన్నావో, ఎప్పుడొస్తావో అని ఆరాటంలో నలిగిపోతున్నాను. నా ఐదునిముషాల కోపానికి రోజంతా వేదనపడమని వదిలెళ్ళిపోతావా? పానుపుమీదకి రా నీపని చెప్తాను. ఇందాక భోజనంచేస్తుండగా ఓరకంట ఓ క్షణం అలా నావైపు చూశావు, రాజీపడిపోదామని వెంటనే నేను స్నేహంగా నవ్వాను. నువ్వూ నవ్వుతావని చూశాను. దొంగ నువ్వు! బిగువుగా చూపావు. నీమనసు అప్పుడే కరిగిపోయిందని నాకు తెలుసులే పద.


నువ్వు ఇంటికి వచ్చినప్పుడు నాకసలు కోపమేలేదు. నువ్వురాగానే వాటేసుకుని అలానే ఎంతకాలమైనా ఉండిపోవాలనే అనుకున్నా. అయినా నా పౌరుషం అడ్డుపడింది. అందుకే కోపం నటిస్తూ "నాతో ఎవరూ మాట్లాడనక్కర్లేదు" అన్నాను. అదంతా ఉత్తుత్తికోపమే. నాగురించి నీకు తెలుసుకదా? నేనన్నానే అనుకో నీకెక్కడి పోయిందోయ్? నువ్వు చెప్పే తీయతీయని కబుర్లను వింటూ కరిగిపోయేదాన్ని కదా? నా ఆశలకు మూలపురుషుడైన శ్రేవేంకటపతీ, విసుక్కున్నది చాలు! రతికి జతపడుదాం రాయిక.

================================================================

rAgaM : Sree rAgaM

pallavi

paMtamu chellenu badagadarA

yiMtalOna dappu leMchaka padarA

charaNaM 1
rAni kOpamuna ravva sEsiti niMtE
pAnupumeediki badagadarA
sOnalachemaTala solasiti niMtE
tEnemOvi dappi dErche badarA

charaNaM 2
anumAnAneeku naligiti niMtE
pani gala dika naTu padagadarA
nanu niTu chUDaga navviti niMtE
tanipE neemati tAvuku padarA

charaNaM 3
pAsina kAkala balikiti niMtE
bAsalu nammiti badagadarA
Asala SreevEMkaTAdhipa kUDiti
vEsArapurati venakaku badarA

=============================================================

పెదవియానినదాకా నిదే నోరూరే...

భగ్న హృదయంతో పతి రాసిన లేఖను చదివిన శ్రీదేవికి మనసాగక వైకుంఠానికి తిరిగొచ్చినది. వైకుంఠానికి తిరిగివచ్చింది కానీ హరి వద్దకు వెళ్ళలేదు; తన అంతఃపురంలోనే ఆగిపోయింది. చెలికత్తెను పిలిచి, "నాయంతట నేను తిరిగి రాలేదు. ఇక తనకి వెరే గత్యంతరంలేదు అని ఆయనగారు బ్రతిమాలుకుంటే తిరిగివచ్చాను. తిరిగివచ్చినంత మాత్రాన నేనేం తక్కువకాదు. అంతటి మనిషి దాసోహం అంటున్నాడు, పాపం పోనీలే అని వచ్చాను" అని ఆవేశం చూపింది. విన్న చెలికత్తె ముసిముసిగా నవ్వుకుంది, చెలికత్తె నవ్వుని గమనించిన అంబూజాక్షి కన్నెఱ్ఱజేసి, "నేను వచ్చి ఎంత సమయం అయ్యింది? ఇంకా నన్నొచ్చి పలకరించలేదు ఆ మహానుభావుడు! ఏమనుకుంటున్నాడసలు? నేనొచ్చాను తక్షణమే రమ్మని చెప్పు" అని చెలికత్తె ముందు అలకనటిస్తూ, బెట్టు చేస్తూ,  కోపం చూపింది మాటల్లో. (ఎంతైనా చంద్రుడి తోబుట్టువుకదా? చంద్రుడేమో తనదికాని వెలుగుని  తనలోనే ఉన్నట్టు చూపుతాడు. ఈ సోదరేమో లేని కోపాన్ని ఉన్నట్టు చూపుతుంది!)

చెలికత్తె వెళ్ళిపోయింది.

"అయ్యో! మతిపోయినట్టుంది నాకు! ఆయనగారిని గట్టిగా గద్దించటం ఏంటి? ఎంత వినయంగా లేఖ రాశారాయన? నాకేమన్నా పిచ్చా? అసలే ఆ మనిషి నా వియోగంతో మథనపడుతుంటే నా ఆక్రోశపు మాటలు ఆ బాధలో ఆజ్యంపోసినట్టుకావూ? నాకు ఎంత పొగరసులు?"  అని పశ్చాత్తాపడింది. వడివడిగా లేచి వెలుపటికొచ్చి వెళ్ళిపోతున్న చెలికత్తెను కేకవేసి వెనక్కి రమ్మంది.

వచ్చిన చెలికత్తెతో "నేను కోపంగా అన్న మాటలేమి ఆయనతో అనకు" అంది.

"మరేం చెప్పమంటారమ్మా?" చెలికత్తె  నాకు తెలియదా మీ సంగతి అన్నట్టు అడిగింది.

లక్ష్మీదేవి వినయంగా ఇలా సందేశం పంపుతూంది...

చెలియా, ఆ  రమణుని నా వద్దకు రమ్మని చెప్పు. నేనుకూడా వియోగంతో క్షోభిస్తున్నాని చెప్పు. ఇక పై ఎటువంటి ఎడబాట్లూ వద్దు. వెంటనే వచ్చి తన ప్రేమనిండిన మాటలతో నా కలతను పోగట్టమను!

ఎందుకట ఈ ఎడబాటు? త్వరగా రమ్మను. ఆయన అక్కునచేరి కళ్ళలోకి కళ్ళుపెట్టి చూసి, నా ప్రేమనంతా ఒలుకబోసేవరకు నా బెంగ తీరదని చెప్పు. కొంటే వయసుపిల్లలాగా నా అలకల్నీ, ఆశల్నీ, ముఖ్యంగా పిచ్చితనాన్ని, నా మొండితనంవల్ల అనుభవించిన వేదననీ ఆయన కౌగిటవాలి తెలియజేస్తేకానీ తీరదు నా వ్యధ అని చెప్పు.

ఇంకా మా మధ్య ఈ దూరాలూ, పంతాల తెరలూ వద్దన్నానని చెప్పు. మా ఇద్దరి చెమటలు ఏరైసాగి అలసిపోయేవరకు సరసాలాడాలనుందని చెప్పు. ఇన్ని రోజుల వియోగం భారం తీరిపోయేలా ఎదపైవాల్చుకుని లాలించాలనుందని చెప్పు.

పురుషోత్తముని బిగికౌగిట నలిగితేనేగానీ అదిరే చన్నుల వణుకుతీరదేమో! పెదవితేనెలు పంచుకోవాలని ఉవ్విళ్ళురుతున్నాననికూడా తెలియజేయి. నా శ్రేయస్సుకోరే  శ్రీవేంకటేశుడికి నా సమ్మతమూ పిలుపూ ఎందుకు? రమ్మని చెప్పవే చెలియా! నన్నుచేరుకోమను తక్షణమే వచ్చి!

=============================================

రాగం :: దేశాక్షి

AUDIO : కుమారి G బినతి

అన్నమాచార్య ఈ కీర్తనని ఎంత తీపి తేనె మాటలతో రాశారో అంతే తీయగా చెవిలో పోస్తున్నారు ఈ గాయని!
 (గుంటి నాగేశ్వరనాయుడు గారు అద్భుతంగా స్వరపరిచారు. పాడినవారు ఆయన పుత్రిక కుమారి బినతి గారు)

=============================================

పల్లవి

రమ్మనవే చెలియా రమణుని నీడకు
యిమ్మనవే చనవులు యెలయింపు లేటికే

చరణం 1

కన్నుల జూచినదాకా కడలేదు తమకము
సన్నల మొక్కినదాకా చల్లీ గూరిమి
మన్నన లడుగుదాకా మలసీ గోరికలు
యెన్నిలేవు యెడమాట లింకానేటికే

చరణం 2

సరసమాడినదాకా జడివట్టీ జెమటలు
వరసకు వచ్చుదాకా వంచీ జలము
గరిమ పైకొన్నదాకా గమ్మీ నడియాసలు
ఇరవై నడుమ దెర యికనేటికే


చరణం 3

కదిపి కూడినదాకా కడు జన్ను లదరీని
పెదవి యానినదాకా నిదే నోరూరీ
అదన శ్రీవేంకటేశు డంతలోనె నన్ను గూడె
యెదుటనే వోడబాటు లింకానేటికే

కొన్ని ముఖ్యమైన పదాలకు అర్థాలు /  Meaning (సందర్భోచితమైన అర్థాలు) :

ఈడకు = ఇక్కడికి
చనవు = చెలిమి
ఎలయింపు = అనుమతి
ఏటికి =  ఎందుకు

తమకము = మోహము, విరహము
కూరిమి = చెలిమి, ఇష్టము
మన్నన = మురిపము, ప్రేమతో కూడిన సంజాయిషి
జెమటలు/చెమటలు = చెమట
వంచీ చలము = వంచించుతున్నది ఈ అహము
(జలము/చలము = పంతం, అహం, Ego)

దెర/తెర = తెర
కడు = చాలా, ఎక్కువగా
జన్ను = చన్ను
లదిరీని/అదిరీని = అదురుచున్నవి
యానిన/ఆనిన =  అతికించిన, తగిలిన
అదన = మేలైన, మేలిమి
వొడబాటు/ఒడబాటు =  సమ్మతము

=================================

rAgaM :: dESAkshi 

pallavi 

rammanavE cheliyaa ramaNuni neeDaku
yimmanavE chanavulu yelayiMpu lETikE


charanaM 1
kannula jUchinadaakaa kaDalEdu tamakamu
sannala mokkinadaakaa challee gUrimi

mannana laDugudaakaa malasee gOrikalu
yennilEvu yeDamaaTa liMkaanETikE

charanaM 2
sarasamaaDinadaakaa jaDivaTTee jemaTalu
varasaku vacchudaakaa vaMchee jalamu
garima paikonnadaakaa gammee naDiyaasalu
iravai naDuma dera yikanETikE

charanaM 3
kadipi kUDinadaakaa kaDu jannu ladareeni
pedavi yaaninadaakaa nidE nOrUree
adana SreevEnkaTESu DaMtalOne nannu gUDe
yeduTanE vODabaaTu liMkaanETikE

=================================

కింకరుడట నీ కినుక చూపులకు..

"నీకు దూరమైన వేళ ప్రతిక్షణమూ నిన్ను miss అవుతుంటాను, దేవీ" అని ప్రియుడు ప్రేమకురిపిస్తూ చెప్పే మాటకన్నా ఎక్కువ ఆనందపెట్టే మరొక్క మాట ఉంటుందా వలచినదానికి? ఇరువై ఏళ్ళప్పుడే కాదు అరువై వచ్చినా వలచినవాడి మనసులో అంతే ప్రేమ ఉంటే ఇక ఆ మగువజన్మ ధన్యం! ఇది మానవ స్త్రీలకేకాదు, భూలోకాన్ని పోషించే ఆ జగన్మాతకైనా వర్తిస్తుంది!

శ్రీదేవి అలిగి వెళ్ళిపోయింది! దేవి లేక క్షణమొక యుగమైంది ఆ పురుషోత్తముడికి! "ఏదో ఆవేశంలో అన్నానుగాని, నీ చల్లనిచూపులు సోకలేని దూరంలో నేనుండగలనా? నీ చూపులమేరనే ఉంటూ, నువ్వు విసిరే ఆ ఓరచూపులు లేనిదే నాకు Oxygen అయినా అందుతుందా? నా ఒక్కడికైతే బహుసుందరమైన ఇంత పెద్ద ఇల్లు, అంతమంది పరిజనము, ఇన్ని సిరులు, అతిమెత్తని శేషశయ్య ఎందుకు? ఏ చెట్టుచేమల కిందో, ఓ బండరాతిమీద శయనించేవాణ్ణి! పూటకోచోట భుజించేవాణ్ణి! బికారిలా నేనొక్కణ్ణయితే ఉండగలనుకానీ, నిన్నలా ఉంచగలనా? కన్నీళ్ళూ, కష్టాలూ యెరుగక పెరిగిన సుకుమారివి! నా మీద ఎంత కోపం ఉన్నా ఇక్కడే ఉండి తీర్చుకోవాలిగానీ, ఇలా వదిలెళ్ళిపోతే ఎలా? ఇదేమైన ఇరవైయొకటవ శతాబ్ధమా? Cellphone లో సారి చెప్పి బ్రతిమలాడటానికీ, 'I Really Miss You, Devi!' అని క్షణానికి నాలుగు SMS లు పంపడానికీ?" అని మదనపడుతున్నాడు మాధవుడు.

"నీ వియోగం నాకెంత వేదనను కలుగజేస్తుందో ఎరుగుదువా?" అని దేవిలేని బాధంతా ఓ లేఖలో లిఖితముచేసి దూతికకిచ్చిపంపాడు.

"తల్లీ, నీ పతి జగత్గురువేకావచ్చుకానీ, నువ్వులేకుంటే 'మిస్టర్ అయ్యోపాపం' లా ఉంటాడు! నీ అండనుంటేనేనమ్మా ఆయన అతిలోకసుందరుడు! నువ్వులేక ఆయన బికారిలా గడ్డాలుపెంచుకుని, మాసిన బట్టలతో, కిరీటం ధరించక, చింపిరి జుట్టుతో, చిక్కిపోయున్నాడమ్మా." అంది దూతిక.

"అదిసరేగాని, ఏమన్నారాయన? ఇప్పటికైనా మంచి బుద్ధొచ్చిందటనా మహానుభావుడికి? కొండ దిగుతారా, లేదా?" కోపంగా అడిగింది అలమేలుమంగ.

"ఏమో, ఈ లేఖ మీకిమ్మన్నారు! చదువుకోండి"

"హూం, నేను చదవను. స్వయంగా వచ్చి బ్రతిమాలకుండ, లేఖ పంపుతాడా? ఏంత పొగరు? నువ్వే చదువు!" ఎరుపెక్కిన కళ్ళతో అంది కమలాక్షి.

అమ్మవారి ఆగ్రహానికి జడుసుకున్న దూతిక చదువుతోంది లేఖను.

వినవమ్మా నీ విభుడు వినయముగ పంపిన సందేశం ఇదే. 

అంతటి మహాపురుషుడు నిన్ను అభయం అడుగుతున్నాడు.

శ్రీరమణుడు అహాన్ని చంపుకుని రహస్యముగా నీకు రాసిన లేఖ ఏమిటంటే,
నువ్వులేక ఆయన బహువేదనకు లోనౌతున్నాడట! నీ వియోగవేదన మనసుని
కల్లోలపరుస్తుంటే శేషశయ్య తాపాన్ని రేపుతుందట.

ప్రపంచానికే మూలపురుషుడు నీ పాదాలకు సమర్పించే ఈ లేఖ
వట్టి ప్రేమలేఖకాదు వేదాంత రచనలట. (మానవుల సంక్షేమంకోసం దేవుళ్ళచే చేయబడినవే కదా వేదములు?)

నీ దయలేక నిమిషాలు యుగాలులా గడుస్తున్నాయని విలపిస్తున్నాడమ్మ అతను!

అంతటి మహాపురుషుడిపై నీ కినుకచూపులు చూపిన చాలు,
కింకరునివలే నీకు సేవలు చేస్తూ పడియుంటారట (ఆ శ్రీహరి గతే ఇంతటిదాక వస్తే మామూలు మానవులం మనమెంత?)
ఇప్పుడర్థం అయిందట తనకి, నీ కరుణతోనే జగమంతా సంక్షేమంగా ఉండగలదని.
అందువలన సంకెళ్ళు లేకనే నీచుట్టు తిరుగుతుంటారట.

ఈ లేఖ విన్నాక శ్రీదేవి కళ్ళు కొలనులైపోయుండవూ?

ఆ వేంకటవిభుడు అలమేలుమంగకు రాసిన లేఖను అన్నమయ్య కీర్తనగా ఎలా పలికించారో వినండి.

================

AUDIO

పాట వినుటకు  

================

పల్లవి
విభుని వినయములు వినవమ్మా
నిన్ను అభయంబడిగీ నయ్యో తాను

చరణం 1
రహస్యమున శ్రీరమణుడు పంపిన
విహరణలేఖలు వినవమ్మా
అహిపతిశయనంబతి తాపంబై
బహువేదనకగపడెనట తాను

చరణం 2
ఆదిమపతి నీ యడుగుల కెరగిన
వేదాంతరచన వినవమ్మా
నీదయగానక నిమిషామే యుగమై
ఖేదంబున నలగీనట తాను


చరణం 3
కింకరుడట నీ కినుక చూపులకు
వేంకటపతిగతి వినవమ్మ
సంకెలేక నీచనవున జగములు
కొంకకిపుడె చేకొనెనట తాను

కొన్ని ముఖ్యమైన పదాలకు అర్థాలు /  Meaning (సందర్భోచితమైన అర్థాలు) :
విభుడు - దేవుడు
అహిపతి - శేషడు; పాము
ఆదిమపతి - మూలపురుషుడు; Supreme personality
ఖేదం - శోకము; Grief
కింకరుడు - సేవకుడు, దాసుడు;
కినుకచూపు - అలుకుతోగూడిన కోపమైన చూపు
కొంకి - hook

==========================================

        pallavi
        vibhuni vinayamulu vinavammaa
        ninnu abhayaMbaDigee nayyO taanu

        charaNaM 1
        rahasyamuna SreeramaNuDu paMpina
        viharaNalEkhalu vinavammaa
        ahipatiSayanaMbati taapaMbai
        bahuvEdanakagapaDenaTa taanu

        charaNaM 2
        aadimapati nee yaDugula keragina
        vEdaaMtarachana vinavammaa
        needayagaanaka nimishaamE yugamai
        khEdaMbuna nalageenaTa taanu


        charaNaM 3
        kiMkaruDaTa nee kinuka choopulaku
        vEMkaTapatigati vinavamma
        saMkelEka neechanavuna jagamulu
        koMkakipuDe chEkonenaTa taanu

==========================================

పలువేడుకలతోనె పాయకుండరమ్మా

అలగడం భార్యలకు ముద్దు. అలుక తీర్చడం భర్తల వంతు.

అలకతీర్చేందుకు తనవల్ల అయినన్ని ప్రయత్నాలు చేసినా, భార్య అలుక మానలేదంటే ఆ రోజంతా వృథాయే. మనసంతా కలతల మేఘాలు తుంపర్లు చల్లుతుంటాయ్. దేని మీదా మనసు నిలువదు, ఏకాగ్రత కుదరదు. ఇద్దరూ వారి ఉద్యోగాలు సక్రమంగా చేసుకోలేరు. చిరాగ్గా, కోపంగా రోజేం బాగుంటుంది! కోపాలూ, అలుకలూ మాని మనసులు మళ్ళీ కలిసేవరకు ఇదే పరిస్థితి.

మామూలు మానవ పురుషుణ్ణి వరించిన వనిత అలగడంలో న్యాయం ఉంది. ఈ మానవ పురుషుడు ఆ అలుక తీర్చలేకపోవడంలోనూ ఓ అర్థం ఉంది. పరబ్రహ్మ స్వరూపుడైన ఆ మాధవుణ్ణి చేపట్టిన శ్రీమహాలక్ష్మి అలగడం ఏంటీ?

మానవ ఆలు-మగల అలుకలవల్లా, గొడవలవల్లా పెద్ద నష్టం ఉండదేమో! ఆ జగన్మాత అలిగిందని ఆ లోకరక్షకుడు తనపనులు మానుకుంటే ప్రపంచం ఏం కావాలి? అని భయపడుతున్నాడు అన్నమయ్య. అందుకే శ్రీహరిని వరించిన తన చెల్లెలు అలమేలుమంగకు ఇలా హితవులు చెప్తున్నాడు అన్న(మ)య్య. "నీ పతిమీద చీటికి మాటికి అలుగకు తల్లీ, అతనూ నీయంత గొప్పవాడే! నీ పతిని ఎడబాయకు. అదే నీకూ, మాకూ, ప్రపంచానికీ శ్రేయస్కరం!"

"ఆయనేంటి అంత గొప్ప? హితవెల్లా నాకే చెప్తారేం? అతగాడికి చెప్పొచ్చుగా? నేనేం తక్కువ? నేనే ఎందుకు సర్దుకుపోవాలి? నాకు ఆయన ఎంత అవసరమో, ఆయనకూ నేను అంతే అవసరం! చెప్పండి ఆ మహాశయుడికి!" అంటుంది అలమేలుమంగ.

అందుకు అన్నమ్మయ్య "నీ గొప్పతనము మెచ్చి, నీ మేలిమి గుణములు నచ్చి, నీ సౌందర్యానికి పులకించి, నీ ప్రేమకోసం తపించి, నీ జతలో గడిపే జీవితంకోసం ఎన్ని కష్టాలు పడ్డాడో మరిచావటమ్మా? ఆయన చేసిన తపములన్నీ నీకోసం కాదా? నిను చేరుకోవాలని ఎన్ని అవతారలెత్తాడో మరిచితివా? విను తల్లీ, నీ గొప్ప తనము నీది; ఆయన గొప్ప తనం ఆయనది! ఇద్దరి గొప్పతనాలూ సమానమే. నువ్వు తనకన్నా ఓ మెట్టు పైనుంటే చూసి ఆనందించాలని ఉంది. అదెలా వస్తుందో తెలుసా? సర్దుకుపోవాడానికి ఎవరైతే ఓ మెట్టు దిగుతారో వారి ఖాతాలో 'గొప్పతనం' మరో వంతు పెరుగుతుంది. కనుక గొప్పతనంలో నీదే పైచెయ్యి అవుతుంది! అతగారికి హితవెందుకు చెప్పం తెలుసా? అతని పెంపకం మీద మాకు అవగాహన లేదు. అతని గతం మేమెరిగినది తక్కువ. అయితే నీ గతము మేమెరుగుదుము. మా పెంపకం మీద మాకున్న విశ్వాసం ఎట్టిదంటే 'ఎటువంటి పరిస్థితులొచ్చినా దాన్ని మనోధైర్యంతో నువ్వు ఎదురుకోగలవన్న రీతిలోనేగా పెంచాం! అంతే కాదు, తల్లి-తండ్రి గొడవలుపడి ఎడముఖం-పెడముఖంగా ఉంటే పిల్లెలా బాగుంటారూ? ఈ ప్రపంచానికి తల్లి నీవు, తండ్రి అతడు! లోకకళ్యాణం మీ అన్యోన్యం!" అని అంటున్నాడు అన్నమయ్య.

ఈ కీర్తనలో విష్ణుమూర్తి ఎత్తిన పది అవతారలనూ ఎంత చక్కగా ప్రస్తావించాడో చూడండి అన్నమయ్య.

===================================================

రాగం : సారంగనాట

AUDIO కోసం

===================================================

పల్లవి

అలుగకువమ్మ నీవాతనితో ఎన్నడును

పలువేడుకలతోనె పాయకుండరమ్మా

చరణం 1

జలధి తపముసేసె, సాధించె పాతాళము

నెలత నీ రమణుడు నీకుగానె

ఇలవెల్లా హారించె నెనసె కొండగుహల

ఎలమి ఇన్నిటాను నీకితవుగానె

చరణం 2

బాలబొమ్మచారై ఉండె, పగలెల్లా సాధించె

నీలీలలు తలచి నీకుగానె

తాలిమి వ్రతము పట్టి ధర్మముతో గూడుండె

పాలించి నీవుచెప్పిన పనికిగానె

చరణం 3

ఎగ్గు సిగ్గు చూడడాయె ఎక్కెనుశిలాతలము

నిగ్గులనన్నిటా మించె నీకుగానె

అగ్గలపు శ్రీవెంగటాద్రీశుడై నిలిచె

వొగ్గి నిన్ను ఉరాన మోచి ఉండుటకుగానె

కొన్ని ముఖ్యమైన పదాలకు అర్థాలు /  Meaning (సందర్భోచితమైన అర్థాలు)  :

ఎన్నడును = ఎప్పటికీ

పలు = ఎన్నెన్నో, అనేకమైన

వేడుక = సంబరం, వినోదం

పాయక/బాయక = విడిపోకుండ

జలధి = సముద్రము

తపము =  తపస్సు

నెలత = వనిత, మగువ

నీకుగానె = నీకోసమేగదా

ఇలవెల్లా = భూలోకమంతా

హారించే = దాచేసే

నెనసె = ??

ఎలమి = సంతోషము, విలాసము

నీకు ఇతవుగానే = నీకు నచ్చినట్టు, ఇష్టమైనట్టు

బాల బొమ్మచారి = వామనుడు

పగలెల్లా = విరోధములు అన్నిటిని

తాలిమి = ఓర్పుతో

వ్రతము = యాగము

పాలించి = రక్షించెను

ఎగ్గు = అవమానము

సిగ్గు = బిడియము

శిలాతలము = చల్లని కొండ

నిగ్గు = నెగ్గు, గెలువు

అగ్గల = అగ్గలముగా, మొండితనంగా

వొగ్గి = పూనుకొని

ఉరానా = గుండెలపై

తాత్పర్యం :

ఆ కొండలరాయుడిని ఎన్నడూ ఎడబాయక పక్కనే ఉండి నిత్యకళ్యాణములు, పచ్చతోరణములతో వేడుకలు జరుపుకోవమ్మ, అలమేలూమంగా! అలుక శ్రుతి మించినా, కోపాలు మితిమించినా వేడుకలు కాస్త వేదనలవుతాయి.

క్షీరసాగరమథనవేళ వాసుకి పట్టునుండి జారిపోతున్న మందరగిరికింద ఊతగా నిలిచేందుకు తాబేలుగా మారలేదూ? వీపున మందరగిరి కవ్వంలా తిరుగుతు ఉంటే కాస్తయినా చలించకుండ నీటిలో కఠోర తపస్సుచేసేవాడిలా నిలిచి కష్టాలు పడినదెవరికోసమూ?(కూర్మావతారము). వేదములను సోమకాసురుడు నీటిలోపల దాచినపుడు మత్స్య అవతారమెత్తి కడలినీదినది నీకేగా? (వేదాములలో సారమే మహాలక్ష్మి). వరహావతారుడై భువిని కాపాడి ఉదయగిరి గుహలో కొలువైనదెవరికో? ఇన్ని వేదనలు కష్టాలు పడినది నీ ఎదలో చోటుకోసమేగా?

పొట్టివాడై అవతరించి మూడడుగులతో ముల్లోకాలను సంపాదించినది నీకోసమేగా?(వామనావతారము) జమదాగ్నికి రేణుకాదేవికి బ్రాహమణక్షత్రియుడై పుట్టి తనపరాక్రమాలతో పగవారిని హతమార్చలేదా? ఈ రెండు అవతారాలలోను నిన్ను తలచుకుంటూనే బ్రహ్మచర్యం చేపట్టలేదా? త్రేతా యుగములో రాక్షశులను తొలగించి ధర్మమార్గాన లోకాన్ని పరిపాలించాడు. నీ వియోగాన ఏకపత్ని వ్రతుడై నీ కనకప్రతిమతో అశ్వమేధయాగాలు చేయలేదా? అన్నీ నీకోసమే!

ఎగ్గు సిగ్గులని పక్కనబెట్టి ఎందరితో తిరిగినా, రాధకోసం శిలాతలమెక్కినా, తులాభారంలో నీ తులసిదళమేగా నెగ్గినది? అది ధ్వాపర యుగం కథ. ఇప్పుడు ఈ కలియుగాన తిరుమలగిరిమీదా నీకోసం శ్రీవేంకటేశుడై పట్టుదలతో, మొండిగా ఒంటరివాడై నిలుచున్నది ఎందుకో తెలుసా? నారసిమ్హ అవతారాన గుండెలపై నిన్ను మోచినట్లు ఇప్పుడూ నిన్ను తన గుండెలమీద నిలుపుకోవాలని వేచున్నాడు ఆ తిరుమలగిరిపై.

===================================================

rAgaM : sAraMganATa

===================================================

pallavi

alugakuvamma niivaatanitO ennaDunu

paluvEDukalatOne paayakunDarammaa

charaNaM 1

jaladhi tapamusEse, saadhimche paataaLamu

nelata nee ramaNuDu neekugaane

ilavellaa haarinche nenase koMDaguhala

elami inniTaanu neekitavugaane

charaNaM 2

baalabommachaarai unDe, pagalellaa saadhinche

neeleelalu talachi neekugaane

taalimi vratamu paTTi dharmamutO gUDuMDe

paalinchi neevucheppina panikigaane

charaNaM 3

eggu siggu chUDaDaaye ekkenuSilaatalamu

niggulananniTaa minche neekugaane

aggalapu SreeveMgaTaadreeSuDai niliche

voggi ninnu uraana mOchi unDuTakugaane

===================================================