నిక్కి నిక్కి చూసేరదే నెరితెర తియ్యరో...

పెళ్ళి - ఈ పదం వినగానే వయసుతో నిమిత్తంలేకుండా అందరి మనసుల్లోనూ ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణం చోటు చేసుకుంటుంది. పెళ్ళయినవారు తమ పెళ్ళివేడుకలను గుర్తుచేసుకుని చిరునవ్వు చిందుతారు. వయసులో ఉన్నవారు తమకు జరగబోయే పెళ్ళిగూర్చిన ఊహా లోకంలో విహరిస్తారు. చిన్న పిల్లలేమో కొత్తబట్టలూ, బంధుజనాల కలయికలూ, ఆటలూ, పాటలూ వీటిని తలచుకుని సంబరపడతారు. పెళ్ళిలో అందరికన్నా ఎక్కువ ఆనందించేది వధూవరులే! మరి వాళ్ళే కదా ఆ వేడుకకి ప్రధాన ఆకర్షణ (center of attraction).

ప్రతి పెళ్ళిలోనూ "పెళ్ళి పెద్ద"గా ఒకాయన వ్యవహరిస్తుంటాడు. ఎవరెవరు ఏ పనులు చెయ్యాలనీ, ఎప్పుడు, ఎలా చెయ్యాలనీ అప్పటికప్పుడు ఆజ్ఞాపిస్తుంటాడు. ఇప్పుడు మనం వీక్షించబోయే పెళ్ళిలో వధూవరులు  శ్రీదేవీ-పురుషోత్తములు; పెళ్ళి పెద్ద మన అన్నమయ్య. ఆయన పెళ్ళి పెద్దగా వ్యవహరించే ఆ కల్యాణాన్ని తిలకించి పులకిద్దామా?

పెళ్ళి జరుగుతోంది; చుట్టూ జనం. అమ్మాయినీ, అబ్బాయినీ పీటల మీద ఎదురెదురుగా కూర్చోబెట్టారు. మధ్యలో ఏమో తెరకట్టేశారు. వధూవరులకేమో ఒకరినొకరు చూడాలన్న ఉత్సుకత(curiosity)! నెమ్మదిగా మంత్రాలు  చదివే ముసలిపంతులవారికి తెలియదుకదా వీళ్ళ కుతూహలం(excitement). ఎంతసేపు చదువుతూనే ఉన్నారు... వీరి ఉబలాటం క్షణక్షణం పెరిగిపోతూ ఉంది... చుట్టూ జనం ఉన్నారనైనా ఆలోచించకుండ, ఆ వధూవరులు మధ్యనున్న తెరపైకి నిక్కి నిక్కి చూస్తున్నారు. ఆ పెళ్ళిలో చోటుచేసుకునే ఇలాంటి ఆహ్లాదకరమైన దృశ్యాలను అన్నమయ్య ఎంత గొప్పగా పదాలలో చిత్రీకరించారో పాటవిని మిరే తెలుసుకోండి.

===============================

గుంటి నాగేశ్వరనాయుడు గారు స్వరకల్పనలో 

వాణీజయరామ్ గారి గళంలో ఈ కీర్తన వినండి

AUDIO Link 1

===============================

        పల్లవి
        అదె శ్రీవేంకటపతి అలమేలు మంగయును
        కదిసివున్నారు తమకమున బెండ్లికిని

        చరణం 1
        బాసికములు గట్టరో పైపై దంపతులకు
        శేసపాలందియ్యరో చేతులకును
        సూసకాల పేరంటాండ్లు సోబానంబాడరో
        మోసపోక యిట్టే ముహూర్తమడుగరో

        చరణం  2
        గక్కునను మంగళాష్టకములు చదువరో
        తక్కక జేగట వేసి తప్పకుండాను
        నిక్కినిక్కి చూచేరదే నెరి దెర దియ్యరో
        వొక్కటైరి కొంగుముళ్ళు వొనరగ వేయరో

        చరణం 3
        కంకణదారములను కట్టరో యిద్దరికి
        సుంకుల బెండ్లిపీట గూచుండబెట్టరో
        లంకె శ్రీవేంకటేశు నలమేల్‌ మంగని దీవించి
        అంకెల బానుపుమీద నమరించరో

    కొన్ని ముఖ్యమైన పదాలకు అర్థాలు: (సందర్భోచితమైన అర్థాలు)
    కదిసివున్నారు = ఒక్కటవ్వడానికి వేచియున్నారు
    తమకమున = తమకంతో, ఆతురతతో, తొందరపడుతూ
    బెండ్లికిని = పెళ్ళికై

    బాసికము = పెండ్లియందు వధూవరుల నొసట కట్టెడు మౌక్తికహారము
    శేసపాలు = పెళ్ళిలో వధువరులు ఒకరిపై ఒకరు పోసే పువ్వులు, బియ్యము; తలంబ్రాలు
    సూసకాల = చెప్పీ చెప్పనట్టుగా, చాటుమాటుగా
    సోబాన = పెళ్ళిపాట

    గక్కున = తోందరగా; త్వరితముగా; వేగముగా
    తక్కక = అవశ్యముగా
    జేగట = గాజులు; మురుగు
    నిక్కినిక్కి = (తెరపైకి) తలయెత్తి
    ఒనరగ = లక్షణంగా

    సుంకుల = అందముగా అలంకరించబడిన
    లంకె = ఒకటయ్యాడు
    అంకె = పరుపు
    బానుపుమీద = పానుపుమీద; మంచంమీద
    నమరించరో = కూర్చోబెట్టండి

తాత్పర్యం / Meaning :

అదిగో చూడండి, వధూవరులుగా అలంకరించబడిన శ్రీవేంకటేశుడూ, అలమేలుమంగా ఎంత ఆసక్తితో కాచుకునున్నారో పెళ్ళికొరకు!  

కాబోయే ఆ దంపతులకు త్వరగా బాసికాలు కట్టి తలంబ్రాలు చేతికందివ్వండి. ఎవరక్కడ? పేరంటాండ్లా? మీరు పాటలందుకుంటేకదా పెళ్ళి హడావిడి మొదలయ్యేది! పాటలు పాడుతూ, ఆటపట్టిస్తూ అమ్మాయికి అన్ని అలంకారాలూ చెయ్యండి. ఏంటి అమ్మాయి ముఖంలో సిగ్గుమొగ్గలు కనబడవేం? వదలకండి; ఏకాంతంలో శ్రీపతిని కలుసుకోబోయే ఆ శుభగడియ ఎప్పుడో అడగండి; అప్పుడు ఎన్ని సిగ్గులొలకబోస్తుందో చూద్దురుగానీ. 

తొందరగా మంగళాష్టకములు చదివి వధువు చేత గౌరీ వ్రతం చేయించండి. వ్రతం పూర్తవగానే పూజచేయించిన మురుగుని(గాజులు) చేతికి తొడగి తీసుకురండి. పురోహితుల వారూ, మంత్రాలవీ నెమ్మదిగా చదివితే ఎలాగూ? చూడాండి, ఒకరినొకరు చూసుకోవాలని ఉబాలటపడి నిక్కి నిక్కి చూస్తూ నెరితెరని కిందకి లాగేస్తున్నారు. ఇక చాలు ఆ నెరితెర తొలగించండమ్మా! జీలకర్రబెల్లం, మాంగల్యధారణం పూర్తయ్యాయి; ఇక నెమ్మదిగా కొంగుముళ్ళు వేయండి.

ఇద్దరి చేతులకూ కంకణదారాలు కట్టించి, పెండ్లి పీటమీద పక్కపక్కన కూర్చోబెట్టండి. అలమేలుమంగ చేయందుకున్నానన్న విజయగర్వంతో శ్రీవేంకటేశుడు లోలోపల ఎంతలా ఆనందిస్తున్నాడో వికసిస్తున్న ఆ ముఖంలో కనబడట్లేదండీ? చూడ చూడ తనివి తీరని ఈ జంటని అందరూ దీవించండి. దీవెనలవి అయిపోయాయి; ఇక ఇద్దర్నీ తీసుకెళ్ళి అలంకరించబడిన ఆ పానుపుమీద కూర్చోబెట్టిరండి.

=======================================

[ Lyrics in RTS format ]

                pallavi
                ade SreevEMkaTapati alamElu maMgayunu
                kadisivunnaaru tamakamuna beMDlikini

                charaNaM 1
                bAsikamulu gaTTarO paipai daMpatulaku
                SEsapAlaMdiyyarO chEtulakunu
                sUsakAla pEraMTAMDlu sObAna pADarO
                mOsapOka yiTTE muhUrtamaDugarO

                charaNaM  2
                gakkunanu maMgaLAshTakamulu chaduvarO
                takkaka jEgaTa vEsi tappakuMDAnu
                nikkinikki chUchEradE neritera tiyyarO
                vokkaTairi koMgumuLLu vonaraga vEyarO

                charaNaM 3
                kaMkaNadAramulanu kaTTarO yiddariki
                suMkula peMDlipeeTa gUchuMDabeTTarO
                laMke SreevEMkaTESu nalamEl maMgani deeviMchi
                aMkela bAnupumeeda namariMcharO 

=======================================

పేరుగల జవరాలె పెండ్లికూతురు...

మన తెలుగు పదకవితా పితామహుడు అన్నమయ్య దృష్టిలో మానవ జీవితమంతా ఆనందంతోనూ, సౌందర్యంతోనూ నిండిపోయుంది. ఆ ఆనంద సమయాలను, సౌందర్యాలనూ అచ్చ తెలుగు పదాల్లో నింపి వేంకటేశ్వర మకుటంతో కీర్తనలుగా వినిపించాడు. పైకి శ్రీవేంకటేశుని భక్తుడ్లా కనిపించినా అన్నమయ్యకు వాళ్ళింటి చిన్నారి అలమేలుమంగమ్మంటేనే ప్రేమ. రాసిన ముప్పైరెండువేల కీర్తనల్లో మనకు దొరికినవి మాత్రం పదిహేనువేల కీర్తనలే. లభించినవాటిల్లో రెండువేలకు పైచిలుకు కీర్తనలు మాత్రమే ఆధ్యాత్మిక, భక్తి కీర్తనలు. మిగిలినవంతా లౌకిక జీవితంలోని మాధుర్యాన్ని, పరమార్థాన్ని చాటి చెప్పే మధుర కీర్తనలే. 

ఆనందమయం జగత్ అన్న నానుడిని తన నిండు జీవితంలో నిజంగా జీవించినవాడు అన్నమయ్య. అందుకే ఆయనకు చూసిన ప్రతిదాంట్లోనూ అందమూ, ఆనందమే కనిపించాయి. జీవితంలోని ప్రతి ఆనందాన్ని, సౌందర్యాన్ని కీర్తిస్తూ జీవించాడు. 

మానవ జీవితంలో అతి ముఖ్యమైన వేడుకల్లో ప్రధానమైనవి పుట్టుక, పెండ్లి. బాలకృష్ణ జననం మీద వందలాది కీర్తనలు రాసినట్టే, వెంకన్న-మంగమ్మల పెండ్లిని కూడా వందలాది కీర్తనల్లో గానం చేశాడు అన్నమయ్య. ఆరువందల ఏళ్ళక్రితం తెలుగిళ్ళ పెళ్ళిల్లో ఎలాంటి వైవిద్యభరితమైన వేడుకలు, తంతులు ఉండేవి అని తెలుసుకోవాలంటే ఆయన కీర్తనలు తిరగేస్తే చాలు. 

పిడికిట తలంబ్రాల పెండ్లికూతురు అన్న ఈ కీర్తనలో పెండ్లికూతురు గురించిన ఒక లైవ్-కామెంట్రీ ఇస్తున్నాడు - వరుడు వెంకన్న, వధువు మంగమ్మ. చుట్టూ జనం. పెండ్లి పీటలమీద ఒద్దికగా సింగారించుకుని కూర్చున్న అందమైన పెండ్లి కూతుర్ని వర్ణిస్తున్నాడు - 

======================

ఈ కీర్తనను ఇక్కడ వినండి

 AUDIO : పిడికిటి తలంబ్రరాల...

======================

పిడికిటి తలఁబాల పెండ్లికూఁతురు

కొంత పెడమరలి నవ్వీనె పెండ్లికూఁతురు

పేరుకల జవరాలె పెండ్లికూఁతురు పెద్ద 

పేరులముత్యాల మెడ  పెండ్లి కూఁతురు 

పేరంటాండ్ల నడిమి పెండ్లికూఁతురు విభుఁ 

బేరు కుచ్చ సిగ్గువడీఁ బెండ్లికూతురు

బిరుదు పెండెము వెట్టెఁ బెండ్లికూఁతురు నెర - 

బిరుదు మగనికంటెఁ బెండ్లికూతురు 

పిరిదూరి నప్పుడె పెండ్లికూఁతురు పతిఁ 

బెరరేఁచీ నిదివో పెండ్లికూఁతురు

పెట్టెనె పెద్దతురుము పెండ్లికూఁతురు నేఁడె 

పెట్టెఁడు చీరలుగట్టెఁ బెండ్లికూతురు 

గట్టిగ వేంకటపతికౌఁగిటను వడి - 

వెట్టిన నిధానమైన పెండ్లికూతురు. 

ముఖ్యమైన పదాలకు అర్థాలు: 

తలఁబాలు = తలంబ్రాలు (బ్రాలు - బియ్యము)

పెడమరలు = పక్కకు లేదా వెనక్కి తిరుగు 

పేరు =  కీర్తి, హారము (రెండు  అర్థాలున్నాయి)

పేరంటాండ్లు = శుభకార్యాలు చేసే ముత్తైదువలు 

విభుడు = నాయకుడు 

పేరుకుచ్చు = పేరు చెప్పు 

బిరుదు = కీర్తి, కీర్తి బిల్ల 

పెండెము = అందె 

నెర = మిక్కిలి, అమితమైన 

పిరిదూరు = ‌వెంబడించు, వెనక నడువు, అనుసరించు 

బెరరేఁచు = పెరరేచు, వశపరుచు, ప్రేరేపించు 

తురుము = కొప్పు 

వడివెట్టిన = పెనవేసుకున్న, హత్తుకుపోయిన 

నిధానము = నిధి, నిక్షేపము 

తాత్పర్యం :

పిడికిట్లో తలంబ్రాలు పట్టుకుని ఉంది ఆ పెండ్లి కూతురు - అయ్యవార్లు ఎప్పుడు చెప్తే అప్పుడు కాబోయే భర్త మీద  వెయ్యడానికి. ఎదురుగా ఉంటే కళ్ళారా చూడచ్చు కానీ పక్కన కూర్చో బెట్టారు. చూడాలని ఉబలాటం - ఇందరు చుట్టూ ఉండగా అదే పనిగా తలెత్తి చూస్తే జనం ఏమనుకుంటారు అని బెరుకు. అయినా చూడాలన్న ఆరాటం లోపొల తొలిచేస్తుంది, ఏదైతే అదవుతుందని కొద్గిగా మెడ పక్కకు తిప్పి అరక్షణం ఆయనగారి అందాన్ని చూసి మురిసిపోయి ముసిముసిగా నవ్వేసుకుంటోంది! 

ఇది వినే మనం ఎక్కడ వరుడే అందగాడు, ఆమె అదృష్టవంతురాలు అనేసుకుంటామని వెంటనే ఆమె గురించి అందుకుంటున్నాడు అన్నమయ్య - 

అందచందాల్లో, గుణగణాల్లో సాక్షాత్తు శ్రీమహాలక్ష్మే అన్నంత పేరుగాంచిన యువతి ఈ పెండ్లికూతురు. మెడనిండా పెద్ద ముత్యాల హారాలు వేసుకుని తలవంచుకుని కూర్చుని ఉంది. మెడలోని ముత్యాల హారాల బరువు మోయలేక  తలవంచుకుంది అనుకుంటారేమో... కాదు, కాదు! ఆమె చుట్టూ చేరిన పేరంటాండ్లు 'ఏమి అదృష్టమే పిల్లా నీది?ఆ  వెంకడికి పెళ్ళాం అయిపోతున్నావు!' అని ఆట పట్టిస్తుంటే, 'వెంకడు' అన్న పేరు వినబడగానే ఆమెను సిగ్గు ముంచెత్తడంవల్ల తలవంచుకుందట. 

కాళ్ళకు మేలైన అందెలు తొడుక్కుని ఉంది - చెప్పాలంటే ఎంతో కీర్తి ఉన్న ఆమె భర్తకంటే కూడా ఈమె గొప్పతనం కొంత పాళ్ళు ఎక్కువే. అందుకని తనే గొప్ప అని ఆమే ఏమీ గర్వపడిపోవడంలేదు - ఇలా పెళ్ళయిందో లేదో అంతలోనే భర్తను అనుసరించుకుని వెళ్ళడానికి సిద్ధంగా ఉంది. అనుసరించి వెళ్ళినంతమాత్రాన అమాయకురాలేమీ కాదు, అతగాడ్ని వశపరుచుకోగల కళలెరిగిన జాణ ఈ పెళ్ళికూతురు అంటున్నాడు అన్నమయ్య. 

పెద్ద కొప్పు పెట్టుకున్న ఈ పొ‍డవు జుట్టుగల పెళ్ళికూతురు, ఈ పెళ్ళితంతంతా ముగిసేలోపు ఒక్కొక్క తంతుకీ ఒక్కో చీర అంటూ, ఇప్పటిదాకా ఒక పెట్టెడు చీరలు కట్టుకుంది. ఈ ఆనంద సమయంలో మిక్కిలి భావావేశానికి లోనైన ఆమెను ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుడు తన గుండెలకేసి హత్తుకున్నప్పుడు ఆమె భర్త కౌగిట్లో చక్కగా ఒదిగిపోయిన నిక్షేపంలా ఉంది అని ఆనంద భాష్పాలు రాల్చుతున్నాడు అన్నమయ్య. 

Lyrics: 

piDikiTi talaMbaala peMDlikooturu

koMta peDamarali navveene peMDlikooturu

pErukala javaraale peMDlikooturu pedda 

pErulamutyaala meDa  peMDli kooturu 

pEraMTaaMDla naDimi peMDlikooturu vibhu

pEru kuchcha sigguvaDee peMDlikooturu

birudu peMDemu veTTe beMDlikooturu nera - 

birudu maganikaMTe beMDlikooturu 

piridoori nappuDe peMDlikooturu pati

berarEchee nidivO peMDlikooturu

peTTene peddaturumu peMDlikooturu nEDe 

peTTeDu cheeralugaTTe beMDlikooturu 

gaTTiga vEMkaTapatikaugiTanu vaDi - 

veTTina nidhaanamaina peMDlikooturu.