నిక్కి నిక్కి చూసేరదే నెరితెర తియ్యరో...

పెళ్ళి - ఈ పదం వినగానే వయసుతో నిమిత్తంలేకుండా అందరి మనసుల్లోనూ ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణం చోటు చేసుకుంటుంది. పెళ్ళయినవారు తమ పెళ్ళివేడుకలను గుర్తుచేసుకుని చిరునవ్వు చిందుతారు. వయసులో ఉన్నవారు తమకు జరగబోయే పెళ్ళిగూర్చిన ఊహా లోకంలో విహరిస్తారు. చిన్న పిల్లలేమో కొత్తబట్టలూ, బంధుజనాల కలయికలూ, ఆటలూ, పాటలూ వీటిని తలచుకుని సంబరపడతారు. పెళ్ళిలో అందరికన్నా ఎక్కువ ఆనందించేది వధూవరులే! మరి వాళ్ళే కదా ఆ వేడుకకి ప్రధాన ఆకర్షణ (center of attraction).

ప్రతి పెళ్ళిలోనూ "పెళ్ళి పెద్ద"గా ఒకాయన వ్యవహరిస్తుంటాడు. ఎవరెవరు ఏ పనులు చెయ్యాలనీ, ఎప్పుడు, ఎలా చెయ్యాలనీ అప్పటికప్పుడు ఆజ్ఞాపిస్తుంటాడు. ఇప్పుడు మనం వీక్షించబోయే పెళ్ళిలో వధూవరులు  శ్రీదేవీ-పురుషోత్తములు; పెళ్ళి పెద్ద మన అన్నమయ్య. ఆయన పెళ్ళి పెద్దగా వ్యవహరించే ఆ కల్యాణాన్ని తిలకించి పులకిద్దామా?

పెళ్ళి జరుగుతోంది; చుట్టూ జనం. అమ్మాయినీ, అబ్బాయినీ పీటల మీద ఎదురెదురుగా కూర్చోబెట్టారు. మధ్యలో ఏమో తెరకట్టేశారు. వధూవరులకేమో ఒకరినొకరు చూడాలన్న ఉత్సుకత(curiosity)! నెమ్మదిగా మంత్రాలు  చదివే ముసలిపంతులవారికి తెలియదుకదా వీళ్ళ కుతూహలం(excitement). ఎంతసేపు చదువుతూనే ఉన్నారు... వీరి ఉబలాటం క్షణక్షణం పెరిగిపోతూ ఉంది... చుట్టూ జనం ఉన్నారనైనా ఆలోచించకుండ, ఆ వధూవరులు మధ్యనున్న తెరపైకి నిక్కి నిక్కి చూస్తున్నారు. ఆ పెళ్ళిలో చోటుచేసుకునే ఇలాంటి ఆహ్లాదకరమైన దృశ్యాలను అన్నమయ్య ఎంత గొప్పగా పదాలలో చిత్రీకరించారో పాటవిని మిరే తెలుసుకోండి.

===============================

గుంటి నాగేశ్వరనాయుడు గారు స్వరకల్పనలో 

వాణీజయరామ్ గారి గళంలో ఈ కీర్తన వినండి

AUDIO Link 1

===============================

        పల్లవి
        అదె శ్రీవేంకటపతి అలమేలు మంగయును
        కదిసివున్నారు తమకమున బెండ్లికిని

        చరణం 1
        బాసికములు గట్టరో పైపై దంపతులకు
        శేసపాలందియ్యరో చేతులకును
        సూసకాల పేరంటాండ్లు సోబానంబాడరో
        మోసపోక యిట్టే ముహూర్తమడుగరో

        చరణం  2
        గక్కునను మంగళాష్టకములు చదువరో
        తక్కక జేగట వేసి తప్పకుండాను
        నిక్కినిక్కి చూచేరదే నెరి దెర దియ్యరో
        వొక్కటైరి కొంగుముళ్ళు వొనరగ వేయరో

        చరణం 3
        కంకణదారములను కట్టరో యిద్దరికి
        సుంకుల బెండ్లిపీట గూచుండబెట్టరో
        లంకె శ్రీవేంకటేశు నలమేల్‌ మంగని దీవించి
        అంకెల బానుపుమీద నమరించరో

    కొన్ని ముఖ్యమైన పదాలకు అర్థాలు: (సందర్భోచితమైన అర్థాలు)
    కదిసివున్నారు = ఒక్కటవ్వడానికి వేచియున్నారు
    తమకమున = తమకంతో, ఆతురతతో, తొందరపడుతూ
    బెండ్లికిని = పెళ్ళికై

    బాసికము = పెండ్లియందు వధూవరుల నొసట కట్టెడు మౌక్తికహారము
    శేసపాలు = పెళ్ళిలో వధువరులు ఒకరిపై ఒకరు పోసే పువ్వులు, బియ్యము; తలంబ్రాలు
    సూసకాల = చెప్పీ చెప్పనట్టుగా, చాటుమాటుగా
    సోబాన = పెళ్ళిపాట

    గక్కున = తోందరగా; త్వరితముగా; వేగముగా
    తక్కక = అవశ్యముగా
    జేగట = గాజులు; మురుగు
    నిక్కినిక్కి = (తెరపైకి) తలయెత్తి
    ఒనరగ = లక్షణంగా

    సుంకుల = అందముగా అలంకరించబడిన
    లంకె = ఒకటయ్యాడు
    అంకె = పరుపు
    బానుపుమీద = పానుపుమీద; మంచంమీద
    నమరించరో = కూర్చోబెట్టండి

తాత్పర్యం / Meaning :

అదిగో చూడండి, వధూవరులుగా అలంకరించబడిన శ్రీవేంకటేశుడూ, అలమేలుమంగా ఎంత ఆసక్తితో కాచుకునున్నారో పెళ్ళికొరకు!  

కాబోయే ఆ దంపతులకు త్వరగా బాసికాలు కట్టి తలంబ్రాలు చేతికందివ్వండి. ఎవరక్కడ? పేరంటాండ్లా? మీరు పాటలందుకుంటేకదా పెళ్ళి హడావిడి మొదలయ్యేది! పాటలు పాడుతూ, ఆటపట్టిస్తూ అమ్మాయికి అన్ని అలంకారాలూ చెయ్యండి. ఏంటి అమ్మాయి ముఖంలో సిగ్గుమొగ్గలు కనబడవేం? వదలకండి; ఏకాంతంలో శ్రీపతిని కలుసుకోబోయే ఆ శుభగడియ ఎప్పుడో అడగండి; అప్పుడు ఎన్ని సిగ్గులొలకబోస్తుందో చూద్దురుగానీ. 

తొందరగా మంగళాష్టకములు చదివి వధువు చేత గౌరీ వ్రతం చేయించండి. వ్రతం పూర్తవగానే పూజచేయించిన మురుగుని(గాజులు) చేతికి తొడగి తీసుకురండి. పురోహితుల వారూ, మంత్రాలవీ నెమ్మదిగా చదివితే ఎలాగూ? చూడాండి, ఒకరినొకరు చూసుకోవాలని ఉబాలటపడి నిక్కి నిక్కి చూస్తూ నెరితెరని కిందకి లాగేస్తున్నారు. ఇక చాలు ఆ నెరితెర తొలగించండమ్మా! జీలకర్రబెల్లం, మాంగల్యధారణం పూర్తయ్యాయి; ఇక నెమ్మదిగా కొంగుముళ్ళు వేయండి.

ఇద్దరి చేతులకూ కంకణదారాలు కట్టించి, పెండ్లి పీటమీద పక్కపక్కన కూర్చోబెట్టండి. అలమేలుమంగ చేయందుకున్నానన్న విజయగర్వంతో శ్రీవేంకటేశుడు లోలోపల ఎంతలా ఆనందిస్తున్నాడో వికసిస్తున్న ఆ ముఖంలో కనబడట్లేదండీ? చూడ చూడ తనివి తీరని ఈ జంటని అందరూ దీవించండి. దీవెనలవి అయిపోయాయి; ఇక ఇద్దర్నీ తీసుకెళ్ళి అలంకరించబడిన ఆ పానుపుమీద కూర్చోబెట్టిరండి.

=======================================

[ Lyrics in RTS format ]

                pallavi
                ade SreevEMkaTapati alamElu maMgayunu
                kadisivunnaaru tamakamuna beMDlikini

                charaNaM 1
                bAsikamulu gaTTarO paipai daMpatulaku
                SEsapAlaMdiyyarO chEtulakunu
                sUsakAla pEraMTAMDlu sObAna pADarO
                mOsapOka yiTTE muhUrtamaDugarO

                charaNaM  2
                gakkunanu maMgaLAshTakamulu chaduvarO
                takkaka jEgaTa vEsi tappakuMDAnu
                nikkinikki chUchEradE neritera tiyyarO
                vokkaTairi koMgumuLLu vonaraga vEyarO

                charaNaM 3
                kaMkaNadAramulanu kaTTarO yiddariki
                suMkula peMDlipeeTa gUchuMDabeTTarO
                laMke SreevEMkaTESu nalamEl maMgani deeviMchi
                aMkela bAnupumeeda namariMcharO 

=======================================

పేరుగల జవరాలె పెండ్లికూతురు...

మన తెలుగు పదకవితా పితామహుడు అన్నమయ్య దృష్టిలో మానవ జీవితమంతా ఆనందంతోనూ, సౌందర్యంతోనూ నిండిపోయుంది. ఆ ఆనంద సమయాలను, సౌందర్యాలనూ అచ్చ తెలుగు పదాల్లో నింపి వేంకటేశ్వర మకుటంతో కీర్తనలుగా వినిపించాడు. పైకి శ్రీవేంకటేశుని భక్తుడ్లా కనిపించినా అన్నమయ్యకు వాళ్ళింటి చిన్నారి అలమేలుమంగమ్మంటేనే ప్రేమ. రాసిన ముప్పైరెండువేల కీర్తనల్లో మనకు దొరికినవి మాత్రం పదిహేనువేల కీర్తనలే. లభించినవాటిల్లో రెండువేలకు పైచిలుకు కీర్తనలు మాత్రమే ఆధ్యాత్మిక, భక్తి కీర్తనలు. మిగిలినవంతా లౌకిక జీవితంలోని మాధుర్యాన్ని, పరమార్థాన్ని చాటి చెప్పే మధుర కీర్తనలే. 

ఆనందమయం జగత్ అన్న నానుడిని తన నిండు జీవితంలో నిజంగా జీవించినవాడు అన్నమయ్య. అందుకే ఆయనకు చూసిన ప్రతిదాంట్లోనూ అందమూ, ఆనందమే కనిపించాయి. జీవితంలోని ప్రతి ఆనందాన్ని, సౌందర్యాన్ని కీర్తిస్తూ జీవించాడు. 

మానవ జీవితంలో అతి ముఖ్యమైన వేడుకల్లో ప్రధానమైనవి పుట్టుక, పెండ్లి. బాలకృష్ణ జననం మీద వందలాది కీర్తనలు రాసినట్టే, వెంకన్న-మంగమ్మల పెండ్లిని కూడా వందలాది కీర్తనల్లో గానం చేశాడు అన్నమయ్య. ఆరువందల ఏళ్ళక్రితం తెలుగిళ్ళ పెళ్ళిల్లో ఎలాంటి వైవిద్యభరితమైన వేడుకలు, తంతులు ఉండేవి అని తెలుసుకోవాలంటే ఆయన కీర్తనలు తిరగేస్తే చాలు. 

పిడికిట తలంబ్రాల పెండ్లికూతురు అన్న ఈ కీర్తనలో పెండ్లికూతురు గురించిన ఒక లైవ్-కామెంట్రీ ఇస్తున్నాడు - వరుడు వెంకన్న, వధువు మంగమ్మ. చుట్టూ జనం. పెండ్లి పీటలమీద ఒద్దికగా సింగారించుకుని కూర్చున్న అందమైన పెండ్లి కూతుర్ని వర్ణిస్తున్నాడు - 

======================

ఈ కీర్తనను ఇక్కడ వినండి

 AUDIO : పిడికిటి తలంబ్రరాల...

======================

పిడికిటి తలఁబాల పెండ్లికూఁతురు

కొంత పెడమరలి నవ్వీనె పెండ్లికూఁతురు

పేరుకల జవరాలె పెండ్లికూఁతురు పెద్ద 

పేరులముత్యాల మెడ  పెండ్లి కూఁతురు 

పేరంటాండ్ల నడిమి పెండ్లికూఁతురు విభుఁ 

బేరు కుచ్చ సిగ్గువడీఁ బెండ్లికూతురు

బిరుదు పెండెము వెట్టెఁ బెండ్లికూఁతురు నెర - 

బిరుదు మగనికంటెఁ బెండ్లికూతురు 

పిరిదూరి నప్పుడె పెండ్లికూఁతురు పతిఁ 

బెరరేఁచీ నిదివో పెండ్లికూఁతురు

పెట్టెనె పెద్దతురుము పెండ్లికూఁతురు నేఁడె 

పెట్టెఁడు చీరలుగట్టెఁ బెండ్లికూతురు 

గట్టిగ వేంకటపతికౌఁగిటను వడి - 

వెట్టిన నిధానమైన పెండ్లికూతురు. 

ముఖ్యమైన పదాలకు అర్థాలు: 

తలఁబాలు = తలంబ్రాలు (బ్రాలు - బియ్యము)

పెడమరలు = పక్కకు లేదా వెనక్కి తిరుగు 

పేరు =  కీర్తి, హారము (రెండు  అర్థాలున్నాయి)

పేరంటాండ్లు = శుభకార్యాలు చేసే ముత్తైదువలు 

విభుడు = నాయకుడు 

పేరుకుచ్చు = పేరు చెప్పు 

బిరుదు = కీర్తి, కీర్తి బిల్ల 

పెండెము = అందె 

నెర = మిక్కిలి, అమితమైన 

పిరిదూరు = ‌వెంబడించు, వెనక నడువు, అనుసరించు 

బెరరేఁచు = పెరరేచు, వశపరుచు, ప్రేరేపించు 

తురుము = కొప్పు 

వడివెట్టిన = పెనవేసుకున్న, హత్తుకుపోయిన 

నిధానము = నిధి, నిక్షేపము 

తాత్పర్యం :

పిడికిట్లో తలంబ్రాలు పట్టుకుని ఉంది ఆ పెండ్లి కూతురు - అయ్యవార్లు ఎప్పుడు చెప్తే అప్పుడు కాబోయే భర్త మీద  వెయ్యడానికి. ఎదురుగా ఉంటే కళ్ళారా చూడచ్చు కానీ పక్కన కూర్చో బెట్టారు. చూడాలని ఉబలాటం - ఇందరు చుట్టూ ఉండగా అదే పనిగా తలెత్తి చూస్తే జనం ఏమనుకుంటారు అని బెరుకు. అయినా చూడాలన్న ఆరాటం లోపొల తొలిచేస్తుంది, ఏదైతే అదవుతుందని కొద్గిగా మెడ పక్కకు తిప్పి అరక్షణం ఆయనగారి అందాన్ని చూసి మురిసిపోయి ముసిముసిగా నవ్వేసుకుంటోంది! 

ఇది వినే మనం ఎక్కడ వరుడే అందగాడు, ఆమె అదృష్టవంతురాలు అనేసుకుంటామని వెంటనే ఆమె గురించి అందుకుంటున్నాడు అన్నమయ్య - 

అందచందాల్లో, గుణగణాల్లో సాక్షాత్తు శ్రీమహాలక్ష్మే అన్నంత పేరుగాంచిన యువతి ఈ పెండ్లికూతురు. మెడనిండా పెద్ద ముత్యాల హారాలు వేసుకుని తలవంచుకుని కూర్చుని ఉంది. మెడలోని ముత్యాల హారాల బరువు మోయలేక  తలవంచుకుంది అనుకుంటారేమో... కాదు, కాదు! ఆమె చుట్టూ చేరిన పేరంటాండ్లు 'ఏమి అదృష్టమే పిల్లా నీది?ఆ  వెంకడికి పెళ్ళాం అయిపోతున్నావు!' అని ఆట పట్టిస్తుంటే, 'వెంకడు' అన్న పేరు వినబడగానే ఆమెను సిగ్గు ముంచెత్తడంవల్ల తలవంచుకుందట. 

కాళ్ళకు మేలైన అందెలు తొడుక్కుని ఉంది - చెప్పాలంటే ఎంతో కీర్తి ఉన్న ఆమె భర్తకంటే కూడా ఈమె గొప్పతనం కొంత పాళ్ళు ఎక్కువే. అందుకని తనే గొప్ప అని ఆమే ఏమీ గర్వపడిపోవడంలేదు - ఇలా పెళ్ళయిందో లేదో అంతలోనే భర్తను అనుసరించుకుని వెళ్ళడానికి సిద్ధంగా ఉంది. అనుసరించి వెళ్ళినంతమాత్రాన అమాయకురాలేమీ కాదు, అతగాడ్ని వశపరుచుకోగల కళలెరిగిన జాణ ఈ పెళ్ళికూతురు అంటున్నాడు అన్నమయ్య. 

పెద్ద కొప్పు పెట్టుకున్న ఈ పొ‍డవు జుట్టుగల పెళ్ళికూతురు, ఈ పెళ్ళితంతంతా ముగిసేలోపు ఒక్కొక్క తంతుకీ ఒక్కో చీర అంటూ, ఇప్పటిదాకా ఒక పెట్టెడు చీరలు కట్టుకుంది. ఈ ఆనంద సమయంలో మిక్కిలి భావావేశానికి లోనైన ఆమెను ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుడు తన గుండెలకేసి హత్తుకున్నప్పుడు ఆమె భర్త కౌగిట్లో చక్కగా ఒదిగిపోయిన నిక్షేపంలా ఉంది అని ఆనంద భాష్పాలు రాల్చుతున్నాడు అన్నమయ్య. 

Lyrics: 

piDikiTi talaMbaala peMDlikooturu

koMta peDamarali navveene peMDlikooturu

pErukala javaraale peMDlikooturu pedda 

pErulamutyaala meDa  peMDli kooturu 

pEraMTaaMDla naDimi peMDlikooturu vibhu

pEru kuchcha sigguvaDee peMDlikooturu

birudu peMDemu veTTe beMDlikooturu nera - 

birudu maganikaMTe beMDlikooturu 

piridoori nappuDe peMDlikooturu pati

berarEchee nidivO peMDlikooturu

peTTene peddaturumu peMDlikooturu nEDe 

peTTeDu cheeralugaTTe beMDlikooturu 

gaTTiga vEMkaTapatikaugiTanu vaDi - 

veTTina nidhaanamaina peMDlikooturu. 

కల్లయేదో నిజమేదో కాన నేను...

 నిన్నగూర్చి విలపించకుండా, రేపటిగూర్చి చింతించకుండా వర్తమానంలో జీవించే జీవనవిధానం మంచిదే. అయితే వర్తమానంలో ఇష్టమొచ్చినరీతిలో గుడ్డిగా బ్రతకడం సరైన పద్ధతి కాదు. నిన్నటి తప్పులలో నేర్చుకున్న పాఠాలను అన్వయిస్తూ, నేటీకర్మలు రేపటిజీవితాన్ని పాడుచేయని రీతిగా సద్వివేకంతో వర్తమానంలో జీవించడమే పరమార్థం. ఆ జీవిత పరమార్థాన్ని చెప్పే మరో అన్నమాచార్య కీర్తన ఇది. (నాకు బాగా నచ్చిన ఆధ్యాత్మిక సంకీర్తనల్లో ఇదీ ఒకటి).

===================================

రాగం : ముఖారి

నేదునూరి కృష్ణమూర్తి గారి గళంలో

 AUDIO

ఇక్కడ వినండి 

====================================

పల్లవి
వెనకేదో ముందరేదో వెఱ్ఱి నేను నా -
మనసు మరులు దేర మందేదొకో

చరణం 1
చేరి మీదటి జన్మము సిరులకు నోమేగాని
యేరూపై పుట్టుదునో యెఱుగ నేను
కోరి నిద్రించ బరచుకొన నుద్యోగింతు గాని
సారె లేతునో లేవనో జాడ దెలియ నేను

చరణం 2
తెల్లవారినప్పుడెల్లా తెలిసితిననేగాని
కల్లయేదో నిజమేదో కాన నేను
వల్ల చూచి కామినుల వలపించేగాని
మెల్లమై నా మేను ముదిసిన దెఱగ

చరణం 3
పాపాలు చేసి మఱచి బ్రదుకుచున్నాడగాని
వైపుగ జిత్రగుప్తుడు వ్రాయు టెఱగ
యేపున శ్రీవేంకటేశు నెక్కడో వెతకేగాని
నాపాలి దైవమని నన్ను గాచు టెఱగ

తాత్పర్యం / Meaning :
నిన్నటి తప్పులే ఈరోజు పరిస్థితులకి కారణమని తెలియక, రేపేమవుతానోనన్న ఆలోచనలులేక ఇష్టమొచ్చినరీతిగా వర్తమానంలో జీవిస్తున్న వెఱ్ఱివాడిని నేను. మంచీ చెడూ ఆలోచించకుండ ఎలాపడితే అలా సాగేపోయే జబ్బంటుకున్న ఈ మనసుని నయంచేసే మందేమున్నదో తెలుకోవడంలేదు!

రాబోయే జన్మలలో ధనవంతుడిగా పుట్టాలని నోమునోచే నేను తరువాయి జన్మలలో మనిషిగానే పుడతానా లేక జంతురూపం ధరిస్తానా అన్నది ఆలోచించలేకపోతున్నాను! నిద్రించేముందు రేపటి పనులగురించి ఆలోచిస్తున్నానుగానీ మూసిన కన్నులు తెరచి రేపటి పొద్దుని చూస్తానో లేక నిరంతరంగా కన్నులు మూస్తానో అన్నదానిగురించిన ఆలోచనైనాలేదు; ఎంతటి అజ్ఞానమో నాది!

మెలకువొచ్చాక తెలుసుకుంటున్నాను ఇది కల అన్న విషయం; కలగంటున్నంతసేపు ఇది కలా నిజమా అన్న తేడా తెలుసుకునే జ్ఞానంలేదు. పసితనపు కోరికలూ, ఒంటిలో బలమూ ఉన్నన్ని రోజులు కామినులపొందుగోరి వలపించుతూ ఉన్నానుగానీ, నాకూ వార్ధక్యము వస్తుంది, తనువు సడలిపోతుందన్న వాస్తవాన్ని ఎరుగలేనివాణ్ణి.

లేక్కలేని పాపాలుచేస్తూ సౌకర్యముగా బ్రతుకుతున్నానుగానీ, చిత్రగుప్తుడు పైనుండి శుభ్రంగా నా పాపాలపద్దు రాస్తున్నాడన్న వాస్తవాన్ని గుర్తించలేకున్నాను! దివ్యక్షేత్రాలు తిరిగి ఆడంబరంగా ఖర్చులుపెట్టి పూజలు చేయిస్తూ శ్రీవేంకటేశుడి సేవచేస్తున్నానని గర్వపడుతున్న నా అజ్ఞానాన్ని ఏమనాలి? మంచి పనులు చేస్తూ, ఆధ్యాత్మిక చింతనతో ఉంటే ఆ దేవుడే ననుచేరి నాలోనే కొలువుండి నన్నుకాచుకుంటాడన్న గొప్ప సత్యం తెలుసుకోలేకున్నాను.

=======================================

[ Lyrics in RTS format ]

rAgaM : mukhAri
pallavi
venakEdO muMdarEdO verri nEnu nA -
manasu marulu dEra maMdEdokO

charaNaM 1
chEri meedaTi janmamu sirulaku nOmEgAni
yErUpai puTTudunO yeruga nEnu
kOri nidriMcha barachukona nudyOgiMtu gAni
sAre lEtunO lEvanO jADa deliya nEnu

charaNaM 2
tellavArinappuDellA telisitinanEgAni
kallayEdO nijamEdO kAna nEnu
valla chUchi kAminula valapiMchEgAni
mellamai nA mEnu mudisina deraga

charaNaM 3
pApAlu chEsi marachi bradukuchunnADagAni
vaipuga jitraguptuDu vrAyu Teraga
yEpuna SreevEMkaTESu nekkaDO vetakEgAni
nApAli daivamani nannu gAchu Teraga

=======================================

ఏటి బిడ్డ కంటివమ్మ యెశోదమ్మా?

రేపల్లెలోని గొల్లభామలు యశోదమ్మ వాకిట చేరి, "ఎలా కన్నావు, యశాదా? ఇంతగొప్పబాలుని? అల్లరి కిట్టయ్యని? అల్లరిబాలుడని వదిలేద్దామన్నా లేదాయే! అల్లరిపనులతోబాటే గొప్పగొప్ప పనులుకూడా చేస్తుంటాడు. ఇటువంటి బిడ్డని కనేందుకు నువ్వెంత పుణ్యము చేశావో? నీ అదృష్టం ఎంతటిదో? మాకెవ్వరికీ అర్థంకాడమ్మా! నువ్వే చెప్పాలి వీడేంటోనని" అని ప్రశ్నిస్తున్నారు. వీరి ఆశ్చర్యాన్నీ, యశోదమ్మ మాటలనూ ఈ కీర్తనలో పూరించారు అన్నమయ్య. 

========================================
రాగం : శంకరాభరణం

AUDIO

( N.C.శ్రీదేవి గారి గళంలో - గరిమెళ్ళ బాలకృష్ణప్రసాద్ గారు స్వరపరిచిన కీర్తన)

ఇక్కడ వినండి
=========================================

పల్లవి

ఏటి బిడ్డ గంటివమ్మ యెశోదమ్మ

గాటపుదేవతలెల్ల గాచుకున్నా రితని

చరణాలు :

గొల్లెతలు :

చెక్కుమీటి పాలువోయ చేరి నోరు దేరచితే

పక్కునను బొడచూపె బ్రహ్మాండాలు

అక్కున నలముకొంటే నంగజతాపము మోచె

మక్కువకు వెరతుము  మాయపు బాలునికి

యశోదమ్మ :

పొత్తులలో నుండగానె భుజాలు నాలుగుదోచే

యిత్తల బాలునికేవి యిటువంటివి

యెత్తుకొన్నా వేకమై యెవ్వరికి వసగాడు

హత్తిచూడ వెరతు మీ యారడిబాలునికి

గొల్లెతలు :

తేఱి వీనితోడిముద్దు దేవలోకము పనులు

మీఱి యేవి చూచినాను మితిలేనివి

ఆఱడిగొల్లెతలము అట్టె కూడి యాడితిమి

వేఱు సేయ వెరతుము శ్రీవేంకటాద్రిబాలుని

కొన్ని ముఖ్యమైన పదాలకు అర్థాలు /  Meaning (సందర్భోచితమైన అర్థాలు) :

ఏటి = ఎటువంటి

గంటివమ్మ = కన్నావమ్మ

గాటపుదేవతలెల్ల = గొప్పగొప్ప దేవతలందరు

గాచుకున్నారు= ఇతనికై వేచియున్నారు

చెక్కుమీటి = చెక్కిళ్ళు నిమిరి/పట్టుకుని

పాలువోయ = పాలుపోసేందుకు/పాలుతాగించేందుకు

పక్కున = తటాలున

బొడచూపె = ప్రత్యక్షింపజేశాడు, చూపాడు

అక్కున = రొమ్ములకు

అలముకొంటే = హత్తుకుంటే, కౌగిలించుకుంటే

అంగజతాపము = పుత్రవాత్సల్యము

మోచె = కలిగినది, వచ్చినది

మక్కువకు = కూరిమికి, వాత్సల్యానికి

వెరతుము = ఆశ్చర్యపోయెదము, భయపడెదము

పొత్తులలో నుండగానె = గర్భములో/కడుపులో ఉండగానే

భుజాలు = భుజములు, చేతులు

నాలుగుదోచే = నాలుగున్నట్టు అనిపించినవి

ఇత్తల బాలునకేమి = అలాంటి బాలునికి ఏమి

యెత్తుకొన్నా వేకమై = ఎత్తుకున్నాము అందరం

యెవ్వరికి వసగాడు = ఎవరికీ శాంతించడు/సాధ్యపడడు

హత్తిచూడ = హత్తుకుని చూస్తే

తేఱి = తేటపడు 

వీనితోడి =వీని

మీఱి  = అతిశయించి, దాటి, కాదని

మితిలేనివి = హద్దూ అదుపులు లేనివి

ఆఱడిగొల్లెతలము = దుష్టగొల్లెతలము 

వేఱుసేయ = వేఱువేఱు అనుకోడానికి

వెరతుము = భయపడెదము

తాత్పర్యం : 

గొల్లెతలు :

ఎలాంటి బిడ్డను కన్నావమ్మ యశోద? దేవలోకంలోని గొప్పదేవతలందరు ఈ చిన్నపిల్లవాడి ఆనతికోసం చూస్తున్నారు. (దేవలోకపు దేవతలందరు ఈ పిల్లవాణ్ణి సదా రక్షించుతున్నారన్న అర్థంకూడా వస్తుంది).

గొల్లెతలు :

మేము పాలుకాచుతుంటే, చల్లచిలుకుతుంటే అక్కడికొచ్చి నిలుచుని చూస్తుంటాడు. అరే చిన్నపిల్లవాడు కదా అని చెక్కిలి పట్టి కాస్త పాలు తాగించుదామనో, వెన్న తినిపించుదామనో "ఎక్కడ, ఆ అని నోరు తెరువు" అంటే, "నువ్వేంటి నాకు వెన్న తినిపించేది? పాలు త్రాగించ్చేది? ఈ అండ చరాచరములన్నియూ నాలో నిక్షిప్తమయున్నాయి" అనే రీతిలో తననోటిలో ప్రత్యక్షింపజేసి చూపుతాడు. దైవ అంశంతో పుట్టినవాడులే అనుకుని హత్తుకుంటే కొడుకుని ఎత్తుకున్నప్పుడు కలిగే పుత్రవాత్సల్యము కలుగుతుంది. వీడు బాలుడా, దేవుడా అని ఆశ్చర్యం కలుగుతుంటుంది మాకు.

వారి మాటలువిన్న యశోద మాతృహృదయం పొంగిపోయి ఇలా అంటుంది...

యశోద :

"మీకిప్పుడే తెలిసింది వాడు అందర్లాంటి బిడ్డకాదని! నాకు వాడు కడుపులో(గర్భంలో) ఉండగానే అర్థమయింది. ఎలా అంటారా? నెలలునిండుతున్నకొద్ది కడుపులో కదిలేబిడ్డ చేయెది, కాలెదని తెలుస్తుంది కదా? వీడు కడుపులో ఉన్నప్పుడు నాలుగుచేతులు కదులుతున్నట్టు అనిపించేది నాకు. అప్పుడే అనుకున్నాను పొత్తిళ్ళలో ఉన్న శిశువు మామూలు శిశువుకాదు దైవాంశముపొందిన బిడ్డ అని. పుట్టాకకూడా అందరు పిల్లల్లా లేదు నా కన్నయ్య. ఎవరయినా ఎత్తుకుని ఊరడించినా ఊరుకోడు. నేనెత్తుకుంటే మాత్రమే గమ్మున ఉండేవాడు. ఇలా ఎన్నెన్నో రకాలుగా నాకు అర్థమయింది నా బిడ్డమామూలు బాలుడు కాదని" అంది హృదయము పొంగిన యశోద.  [పాపం యశోద! కృష్ణుని మీద ఎనలేని వాత్సల్యముతో అతిశయోక్తిగా(exaggeration చేసి) చెప్పేస్తుంది! నిజానికి కృష్ణుణ్ణి మోసి కన్నది తానుకాదన్న నిజం తెలియదు కాదా?]

విన్న గొల్లెతలు ఇలా అంటున్నారు,

గొల్లెతలు :

"అందంగా అల్లరిచేస్తూ ముద్దొచ్చే పసిపిల్లవాడిలానూ ఉంటాడు, పెద్దపనుల్లోనూ జోక్యం చేసుకుని పరిష్కారాలందిస్తుంటాడు.  అల్లరి చేస్తున్నప్పుడు భరించలేక ఈ బాలుణ్ణి "దుష్టుడని" తిడుతుంటాము. మరోసారి వీడు వయసుకుమీరిన మంచిపనులు చేస్తున్నప్పుడేమో "అయ్యో ఇలాంటి బిడ్డనా తిట్టాము" అని నొచ్చుకుంటాము. ఇదంతా చూస్తుంటే ఆ శ్రీవేంకటాద్రి మీద కొలువున్న వెంకటాద్రీశుడే నీ కడుపున బాలుడై పుట్టాడు అనిపిస్తుంది" అని ఆశ్చర్యపోతున్నారు గొల్లెతలు.

=======================================

[ Lyrics in RTS format ]

rAgaM : SankarAbharaNaM

pallavi
ETi biDDa gaMTivamma yeSOdamma
gATapudEvatalella gAchukunnA ritani

charaNAlu :

golletalu :
chekkumeeTi pAluvOya chEri nOru dErachitE
pakkunanu boDachUpe brahmAMDAlu
akkuna nalamukoMTE naMgajatApamu mOche
makkuvaku veratumu  mAyapu bAluniki

yaSOdamma :
pottulalO nuMDagAne bhujAlu nAlugudOchE
yittala bAlunikEvi yiTuvaMTivi
yettukonnA vEkamai yevvariki vasagADu
hattichUDa veratu mee yAraDibAluniki

golletalu :
tEri veenitODimuddu dEvalOkamu panulu
meeri yEvi chUchinAnu mitilEnivi
AraDigolletalamu aTTe kUDi yADitimi
vEru sEya veratumu SreevEMkaTAdribAluni 

=====================================

ఇట్టె సంసారికి ఏదియూ లేదాయే...

అజ్ఞానం కారణంగా ఈ జనులు సంసారాన్ని భారమనుకుంటున్నారు. జన్మించిన ప్రతి మానవుడూ, ఆడైనా, మగైనా సంసారసాగరమీదక తప్పదు! విశ్రాంతిలేకుండ ఈ భవసాగరమీదుతుంటే అలసిపోవడమే తప్ప సుఖములేదు. భక్తి అనేటి జ్ఞానంతో శ్రీవేంకటేశుడనే గట్టెక్కి సేదతీర్చుకుంటూ, ఆ విశ్రాంతిని ఆస్వాదించుకుని మరలా ఈదినట్టయితే అలసటతెలియదు, జీవితంమీద విసుగుండదు. ఈ గొప్ప తత్వాన్నిఅన్నమయ్య అందరికీ అర్థమయ్యేలా ఎంత సులువైన ఉదాహరణలతో చెప్తున్నారో వినండి...

===================
రాగం : ఆహిరి

AUDIO

ఇక్కడ వినండి
===================

పల్లవి

ఇట్టె సంసారికేదియు లేదాయ

తట్టువడుటేకాని దరిచేరలేదు

చరణం 1

ములిగి భారమోపు మోచేటివాడు

అలసి దించుకొను నాడాడను

అలరు సంసారికి నదియు లేదాయ

తొలగని భారమెందును దించలేదు

చరణం 2

తడవి వేపచేదు త్రావెడివాడు

ఎడయెడ దిను దీపేమైనను

అడరు సంసారికి నదియు లేదాయ

కడు జేదెకాని యెక్కడ దీపులేదు

చరణం 3

దొరకొని హేయమే తోడేటివాడు

పరిఠవించును మేన బరిమళము

అరిది సంసారికి నదియు లేదాయ

ఇరవు వేంకటపతి నెఱుగలేడు

కొన్ని ముఖ్యమైన పదాలకు అర్థాలు /  Meaning (సందర్భోచితమైన అర్థాలు):
ఇట్టె = అలా త్వరగా, క్షణాలలో

సాంసారికేదియు = సంసారికి + ఏదియు

తట్టువడు = బాధపడు, కష్టములు అనుభవించు

దరిచేరలేదు = గట్టుచేరడమన్నది లేదు, ముగింపులేదు

ములిగి  = కూర్చబడిన (packed)

భారపుమోపు = బరువైన మోపు 

(మోపు అనగా, ఉదాహరణకు గడ్డిని ఉంటగా తాడువేసికట్టితే దాన్ని "గడ్డిమోపు" అంటాము)

మోచేటివాడు = తలమీద మోచుకెళ్ళేవాడు

నాడాడను = ఆడ ఆడ = అక్కడక్కడ

అలరు = రోదించే, ఏడ్చే (ఈ అర్థం సరికాదని ఎందరు పండితులు నన్ను తంతారో - అయినా ఇది సరైన అర్థమే)

తొలగని = విడిపోని, తప్పుకోని

తడవి = కష్టపడి

వేపచేదు = చేదైన పదార్థము/ఔషధము, వేపనూన

త్రావెడివాడు = తాగేవాడు

(ఆ రోజుల్లో కొన్ని జబ్బులకు ఔషధముగా వేపనూనె తాగేవారు)

ఎడయెడ = మధ్యమధ్యలో

దిను = తిను

దీపేమైనను = తీపివస్తువేదైనా

అడరు = కష్టపడే

కడు = అత్యధికమైన

జేదేకాని = చేదేకానీ

దీపులేదు = తీపులేదు 

దొరకొని = (మార్గాంతములేక) సిద్ధపడి

హేయము = మలినము, మురికి

తోడేటివాడు = శుద్ధిచేసేవాడు, శుభ్రపరిచేవాడు

పరిఠవించును = ధరించును, చల్లుకొనును

మేన = శరీరము

బరిమళము = పరిమళము = సుగంధద్రవ్యము

అరిది = ధుర్లభమైన

ఇరవు = స్థిరమైన

నెఱుగలేడు = తెలుసుకోలేడు

తాత్పర్యం : [ పైన ఆడియో విన్నవారికి తాత్పర్యం అవసరం ఉండదు :-) ]

వేంకటవిభుని తెలుసుకోలేని అజ్ఞాని సంసారసాగరంలో పలు కష్టాలుపడుతూ భవసాగరమీదటమే తప్ప గట్టెక్కే మార్గమేలేదు.

అడవిలోనుండి కట్టెలమోపు మోసుకొచ్చేవాడు అలసినప్పుడల్లా అక్కడక్కడా ఆ మోపుని కిందదించిపెట్టి కాసేపు సేదతీర్చుకుంటాడు. అయితే అజ్ఞానియైన సంసారికి అటువంటి ఉపాయాలు తెలియవు. అందుకే మోస్తున్న సంసార భారాన్ని తొలగని భారమనుకుంటూ నిష్ఠూరపడుతుంటాడు.

జబ్బుతోనున్నవాడు చేదైన మందుని తాగేప్పుడు మందులోని చేదు తెలియకుండా ఉండేందుకు మధ్యమధ్యలో కొంచం తేనో, పంచదారో, లేక మరో తీపి పదార్థమో తింటాడు. వేంకటేశ మంత్రమన్న తీపిని తెలుసుకోలేని సంసారి తన జీవితాన ఉన్న చేదుని తాగుతూ ఇబ్బందులు పడుతుంటాడు; అతనికి చేదే తప్ప తీపియుండదు.

మురికికాలువలు శుభ్రపరిచేవాడు తన పని అయిపోగానే శుభ్రంగా స్నానంచేసి నానా విధములైన సుగంధద్రవ్యాలను తనమేనిపై చల్లుకుంటాడు. దుర్వాసనకు దూరమయ్యేందుకు పరిమళద్రవ్యాలు మార్గాలు. అలాగే సంసారంలో పడి నానాకష్టాలు పడుతున్న సంసారికి విముక్తి కలగాలంటే శ్రీవేంకటేశుని తెలుసుకోవడమే స్థిరమైన మార్గము.

================================

[ Lyrics in RTS format ]

rAgaM :  Ahiri

pallavi
iTTe saMsArikEdiyu lEdAya
taTTuvaDuTEkAni darichEralEdu

charaNaM 1
muligi bhAramOpu mOchETivADu
alasi diMchukonu nADADanu
alaru saMsAriki nadiyu lEdAya
tolagani bhArameMdunu diMchalEdu

charaNaM 2
taDavi vEpachEdu trAveDivADu
eDayeDa dinu deepEmainanu
aDaru saMsAriki nadiyu lEdAya
kaDu jEdekAni yekkaDa deepulEdu

charaNaM 3
dorakoni hEyamE tODETivADu
pariThaviMchunu mEna barimaLamu
aridi saMsAriki nadiyu lEdAya
iravu vEMkaTapati ne~rugalEDu

================================
-  annamayya / annamAchArya

================================

ఇద్దరి తమకము నిటువలెనే...

అన్నమయ్య రాయని భావంలేదు. కీర్తనల్లోని భావాలు జీవితానికి ఉపయోగపడే పాఠాలుగానో, జీవితంలో ఎదుర్కొన్న గమ్మత్తయిన సంఘటనలుగానో ఉంటాయి. ఇది రాశాడు, ఇది రాయలేదని లేదు. రాసిన ప్రతిభావంలోనూ ఆ స్వామినే కీర్తించాడు, స్వామినే పోల్చాడు, అన్వయించాడు. స్వామివారి అన్ని లీలలనీ కీర్తనల్లో భావాలుగాచేసిన గొప్ప భక్తి అన్నమయ్యది.

ఈ కీర్తనలో శ్రీదేవీ పురుషోత్తములను యౌవనప్రాయమొచ్చిన బావామరదళ్ళుగా ఊహించుకున్నారు. మనసులు కలసిన ప్రేమికులు దొంగచాటుగా కలుసుకోవడం, కబుర్లుచెప్పుకోవడం వలపుధర్మంకదా? పెద్దలు పెట్టిన ముహూర్తంవరకు ఆగమంటే కుదురులేని మనసులు వింటాయా? ఒకరికై ఒకరు తపిస్తుంటారు. అయ్యవారేమో పదే పదే కలవాలని సైగలతో సందేశం ఇస్తుంటారు. ఆయనకు కుదిరినంత సులువుగా ఆమెకు కుదరద్దూ? ఎందరి కన్నులు కప్పి రావాలో. ఇన్నీ దాటుకుని ఆమె వచ్చినా అయ్యవారేమో "నీకు నామీద ప్రేమేలేదు; నన్ను చూడాలనే నీకు తోచదు" అని నిందిస్తున్నారు. నా పొందుకు నువ్వెంత పరితపిస్తున్నావో, నీ పొందుకు నేనూ అంతే పరితపిస్తున్నాననీ, కలుసుకోడంలో తనకున్న కష్టాలు ఇవీయని చెప్తున్నారు అమ్మవారు.

 ============================================
రాగం : మధ్యమావతి
శ్రీరంగం గోపాలరత్నం గారి గళంలో 
AUDIO 1
ఇక్కడ వినండి

AUDIO 2
(గాయకుల పేర్లు తెలిస్తే చెప్పండి)
 ============================================

పల్లవి

ఇద్దరి తమకము నిటువలెనే

పొద్దున నేమని బొంకుదమయ్యా

చరణం 1
లలి నాకధరము లంచమియ్యగా

పలు సోకులయి పరగెనవే

పిలువగరాగా బెరసి నిందవడే

పొలతికి నేమని బొంకుదమయ్యా

చరణం 2
అడుగుకొనుచు నిన్నంటి పెనగగా

తడయక నఖములు తాకె నవే

తొడుకొనిరాగా దూఱు మీదబడె

పొడవుగ నేమని బొంకుదమయ్యా

చరణం 3
పెక్కులు చెవిలో బ్రియములు చెప్పగ 
ముక్కున జవ్వాది మోచె నిదే

యిక్కడ శ్రీవెంకటేశుడ సడివడె

పుక్కటి నేమని బొంకుదమయ్యా

కొన్ని ముఖ్యమైన పదాలకు అర్థాలు /  Meaning (సందర్భోచితమైన అర్థాలు):

తమకము =  తొందర, విరహము

ఇటువలనే = ఇటువంటిదే (ఒకలాంటిదే)

పొద్దున = ఉదయం, తెల్లవాఱు

బొంకు =  అబద్ధము

లలి = ప్రేమ, వికాసము, ఉత్సాహము, సొగసు

లంచము = ఉత్కోచము, bribe

పలు = ఎక్కువ, అనేకము

సోకు = స్పర్శ

పరగెనవే =పరసరించినవి, వ్యాపించినవి, పెరిగినవి

బెరసి = క్రూరంగా

నిందవడే = అపవాదమొచ్చెను

పొలతి = మగువ

అడుగుకొను = ప్రాధేయపడు

తడయక = అడ్డులేక

తొడుకొనిరాగా = పట్టుకునిరాగా

దూఱు = నింద

పొదువుగ = కప్పిపుచ్చేలా

పెక్కులు = పలుమార్లు, చాలాసార్లు (పెక్కులంటే మాటలని కూడా అర్థముంది)

ప్రియములు = ప్రేమపూరితమైన మాటలు

జవ్వాది =  పునుగు, సంకుమదము

మోచెనిదె = అంటినది

సడి = అపకీర్తి, నింద, అపవాదము

పుక్కటి = ఊరకే, అప్రయత్నంగ

తాత్పర్యం :

నన్ను కలసుకోవాలని నువ్వెంత తపన పడుతున్నావో, నేనూ అంతే తపనపడుతున్నాను. మనం కలిసి కబుర్లు చెప్పుకుంటూ ఎవరి కంటైనా పడితే వాళ్ళడగరూ ఏం చేస్తున్నారని? ఆ సమయానికి వారికి చెప్పేందుకు ఏం సాకులుంటాయి? నువ్వు రమ్మన్నా నేను రాలేదంటే ప్రేమలేకకాదు; ఏ వంకతో కలవాలో తెలియక.

ఎలాగో కలుసుకున్నా, నాకేమో వెళ్ళాలనీ, నీకేమో ఉండాలనీ ఉంటుంది. నువ్వు ఊరుకుంటావా? నన్ను ఇక్కడే కట్టిపడేసేలా, ప్రేమగా అధరాలతో ముద్దుల లంచములిచ్చిపుచ్చుకుంటాము. అప్పుడు తనువులు తాకి, పరవశములు పెరిగిపోతాయి. స్పర్శలూ పెరుగుతాయి. ఇంతలో నేనుకనబడలేదని మావాళ్ళు నన్ను వెతుక్కుంటారు. వెతికే చెలికత్తెలు నన్నుగనుక ఇక్కడ చూస్తే ఇక అంతే! అనవసరమైన నిందలొస్తాయి. ఇక్కడెందుకున్నావని అడిగితే నేనేంవంక చెప్పను?

వెళ్ళాలి వదులు అని నేను బ్రతిమాలుతుంటే నువ్వోమో ఇంకా నన్ను గట్టిగా లాక్కునే ప్రయత్నం చేస్తావు. ఆ కంగారులో నీ గోళ్ళు నా మేన గాయాలుచేస్తాయి. ఆ గాయాలెంటి అని అడగరూ? నిన్ను తీసుకోస్తునట్టు, నీచేయిబట్టుకొని వద్దామనుకుంటాను. ఏంటి ఇలా చేయిబట్టి తీసుకొస్తున్నావే? అని చెలికత్తెలు దూషించనూవచ్చు. దూషించేవారికి ఏం కట్టుకథలు చేప్పగలము?

మనం కలిసి చిలిపి రహస్యాలు చెవిలో ముచ్చటించినప్పుడు నీ బుగ్గలమీదున్న జవ్వాది నా ముక్కుకంటుకుంటుంది. అది చూసి నా చెలికత్తెలందరూ గుసుగుసగా నవ్వుకుని, అనుమానంగా అడుగుతారు. ముందుగా ఏమీ ఆలోచించుకోకుండా అప్పటికప్పుడే నేను తికమకపడుతూ ఏం కథలు చెప్పినా వారు నన్ను నమ్మరు, స్వామీ! మనిద్దరికీ అపవాదమొస్తుంది.

================================

rAgaM : madhyamAvati

pallavi
iddari tamakamu niTuvalenae
podduna naemani boMkudamayyaa

charaNaM 1
lali naakadharamu laMchamiyyagaa
palu sOkulayi paragenavae
piluvagaraagaa berasi niMdavaDae
polatiki naemani boMkudamayyaa

charaNaM 2
aDugukonuchu ninnaMTi penagagaa
taDayaka nakhamulu taake navae
toDukoniraagaa doo~ru meedabaDe
poDavuga naemani boMkudamayyaa

charaNaM 3
pekkulu chevilO briyamulu cheppaga
mukkuna javvaadi mOche nidae
yikkaDa SreeveMkaTaeSuDa saDivaDe
pukkaTi naemani boMkudamayyaa
================================

ఎటువంటి మోహమో, ఎట్టి తమకమో గాని...

స్వామి వియోగంలో వున్న అమ్మావారి స్థితిని ఈ కీర్తనద్వారా  చెలికత్తె మాటల్లో తెలియజేస్తున్నాడు అన్నమయ్య.

===============================================

రాగం : సామంతం

గరిమెళ్ళ బాలకృష్ణప్రసాద్ (GBK) గారి గళంలో

 AUDIO

ఇక్కడ వినండి (right click and open in a new window/tab)

===============================================

పల్లవి

ఎటువంటి మోహమో యెట్టి తమకమో కాని
తటుకునను దేహ మంతయు మఱచె చెలియ

చరణం 1

పలుకుదేనెల కొసరి పసిడికిన్నెర మీటి
పలుచనెలుగున నిన్ను బాడి పాడి
కలికి కన్నీరు బంగారుపయ్యెద నొలుక
తలయూచి తనలోనె తలవంచు చెలియ

చరణం 2

పడతి నీవును దాను పవళించుపరపుపై
పొడము పరితాపమున బొరలి పొరలి
జడిగొన్న జవ్వాది జారుచెమటల దోగి
యుడుకు నూరుపుల నుసురుసురాయె చెలియ

చరణం 3

తావిచల్లేడి మోముదమ్మి గడు వికసించె
లోవెలితి నవ్వులను లోగి లోగి
శ్రీవేంకటేశ లక్ష్మీకాంత నిను గలసి
ఈ వైభవము లందె నిదివో చెలియ

కొన్ని ముఖ్యమైన పదాలకు అర్థాలు /  Meaning (సందర్భోచితమైన అర్థాలు):

తటుకున = తటుక్కున

పలుకుదేనెల = తేనెలవంటి మాటలు

కొసరి = అర్ధించి

పసిడికిన్నెర = బంగారువీణ
పలుచనెలుగున = పలుచని+ఎలుగున = సన్నటి గొంతుతో, గళముతో

బాడిపాడి = పాడిపాడి = పలుమార్లు ఆలపించి

పొదము = కలిగే

బొరలి పొరలి = పొరలిపొరలి

జడిగొన్న = వ్యాపించియున్న

దోగి = తడిసి / కరిగి

నుసురుసురాయె = అల్లాడిపోవు / తపించు

తావిచల్లేడి = సువాసనలు వెదజల్లే

మోముదమ్మి = తామెరవంటి ముఖము

గడు వికసించె = అద్భుతముగ వికసించెను

లోవెలితి = లోపల వెలితిగాయున్న

==========================================
rAgaM : sAmanthaM

pallavi
eTuvaMTi mOhamO yeTTi tamakamO kAni
taTukunanu dEha maMtayu ma~rache cheliya

charaNaM 1
palukudEnela kosari pasiDikinnera meeTi
paluchaneluguna ninnu bADi pADi
kaliki kanneeru baMgArupayyeda noluka
talayUchi tanalOne talavaMchu cheliya

charaNaM 2
paDati neevunu dAnu pavaLiMchuparapupai
poDamu paritApamuna borali porali
jaDigonna javvAdi jAruchemaTala dOgi
yuDuku nUrupula nusurusurAye cheliya

charaNaM 3
tAvichallEDimOmu dammi gaDu vikasiMche
lOveliti navvulanu lOgi lOgi
SreevEMkaTESa lakshmee kAMta ninu galasi
ee vaibhavamu laMde nidivO cheliya
==========================================